Gelezen: Sneeuw van Orhan Pamuk

Boekomslag van Sneeuw door Orhan Pamuk

Drie boeken over onderdrukking achter elkaar: The Handmaid’s Tale, Mensenwerk, en nu Sneeuw. Pamuk schrijft in Sneeuw een verhaal in een verhaal in een verhaal. Het werkt.

Zelfmoord en verliefdheid: de redenen om naar Kars te komen

De Turkse dichter Ka woont in Duitsland en reist af naar het Turkse plaatsje Kars. Hij wil zijn oude geliefde Ipek ontmoeten en haar ten huwelijk vragen. Als dekmantel voor zijn reis gebruikt hij een onderzoek naar het hoge aantal zelfmoorden onder meisjes. Het stadje raakt door sneeuw afgesloten van de buitenwereld.

Meisjes in Kars plegen zelfmoord omdat ze de druk niet meer aankunnen. Wereldse en streng religieuze stromingen vechten om hen. De ene partij verplicht een hoofddoek, de andere verbiedt deze op school. Gemangeld door beide kanten, in families die verscheurd raken, worden de vrijheidsbeperkingen en intolerantie te veel.

Het theater

Tijdens Ka’s onderzoek vinden er gebeurtenissen plaats die de meningsverschillen tussen de partijen doen ontvlammen tot geweld.

Op een theateravond, waarbij Ka zijn nieuwe gedicht ‘Sneeuw’ heeft voorgelezen, laaien gewelddadigheden op als een actrice tijdens een stuk haar hoofddoek verbrandt. Er ontstaat rumoer. Soldaten schieten op het publiek. Meerdere doden vallen. De politiemacht neemt met geweld de macht over in het stadje. Ka zet zijn onderzoek voort en raakt steeds meer verstrikt in het geschil.

Schrijver, dichter, verteller – alles loopt door elkaar

Het verhaal wordt voor het grootste deel verteld vanuit het perspectief van dichter Ka. Maar ook de schrijver van het verhaal wordt ten tonele gevoerd. Schrijver Orhan doet onderzoek naar het leven van dichter Ka, nadat Ka vier jaar na zijn terugkeer naar Duitsland wordt vermoord.
Een wirwar van gebeurtenissen en personages aan de randen van het verhaal. Het perspectief van de schrijver voegt een extra dimensie van verwikkeling toe. De schrijver identificeert zich met de dichter, tot aan verliefd worden op Ipek toe. Toch blijft ook hij buitenstaander. Ondanks alle moeite kan hij niet doordringen tot het karakter van Ka en, net als Ka, de beweegredenen van de mensen in Kars niet doorgronden.

Sneeuw

Het gedicht dat Ka voor de lezing in het theater maakt heet ‘Sneeuw’. Met een symmetrische sneeuwvlok visualiseert Ka in zijn notitieboekje de logica in de verschillende krachten die aan zijn persoonlijke leven trekken: politieke en religieuze krachten, liefde, hoop, filosofische overwegingen. Door de sneeuwval wordt de stad van de buitenwereld afgesloten.

Voorspellen en terugkijken

Een mooie constructie: een lokale krant waarvan de hoofdredacteur berichten publiceert over gebeurtenissen die nog plaats moeten vinden. En die vinden dan ook plaats. De krant bericht dat Ka een gedicht zal voorlezen waarvan Ka nog niet eens weet dat hij het zal schrijven. Ook de moord in het theater wordt voorspeld.

Niet alleen de berichtgeving in de krant speelt zo met de tijd. De verhalende stijl doet dit ook.
“Hij sperde zijn ogen open, waarvan er een zesentwintig minuten later samen met zijn hersenen uiteen zouden spatten.”

En Orhan schrijft: “Net als bij dit gedicht het geval is, is het moeilijk te zeggen in hoeverre hij deze beslissingen meteen al op dat moment nam en in hoeverre ze het gevolg zijn van de verborgen symmetrie in zijn leven – waarvan dit boek de geheimen tracht te ontrafelen.”

Waarheid

Schrijver Orhan schetst een wereld waarin niemand de waarheid lijkt te spreken, en waarin waarheden door de dichter en de schrijver niet begrepen kunnen worden.

De geschiedenis rond de ‘Armeense’ kwestie (aanhalingstekens van de schrijver van het boek), Koerdische groeperingen en verschillende religieuze en seculiere bewegingen vormen voor buitenstaanders een onontwarbare kluwen.

Schrijver Orhan maakt het zichzelf en de lezer niet makkelijker. Niemand moet geloof hechten aan wat de schrijver over Kars schrijft, zegt hij.

Hij voert de verwarring verder op door een ander boek op te voeren: ‘Het Zwarte Boek’. Dat is ook werkelijk een boek van de echte schrijver Orhan Pamuk. In het verhaal refereert Kadife, de zus van Ipek, aan Rüya, een personage in Het Zwarte Boek. Rüya is de dochter van de schrijver in Het Zwarte Boek, maar de echte schrijver Orhan Pamuk heeft ook een dochter met die naam.

Zo lopen niet alleen in het verhaal rond Kars de waarheden door elkaar, ook bij de verteller lopen werkelijkheid en fictie door elkaar.

Ik moest goed mijn aandacht erbij houden om te begrijpen wat er gebeurt, wie wat vertelt. Ka vertelt zijn verhaal. Schrijver Orhan onderzoekt Ka. Pamuk zelf refereert naar zijn eigen boeken. Lagen in lagen.
Het werkt omdat Pamuk het expliciet maakt. Niemand begrijpt Kars volledig. Niet Ka, niet Orhan, dus ook niet wij.

De schrijver is een derwisj die de wereld als een kluwen aan elkaar fantaseert. Niets is zoals het lijkt.

Andere boeken

Alsof de duivel ermee speelde las ik na ‘The Handmaid’s Tale’ en ‘Mensenwerk’ in korte tijd dit derde boek over onderdrukking. Net als in beide andere boeken is er een retrospectief thema: de terugkijkende onderzoeker. In dit boek schrijver Orhan, die de laatste jaren van Ka’s leven onderzoekt. Net als in The Handmaid’s Tale ligt religieuze intolerantie ten grondslag aan de conflicten.

Sneeuw (oorspronkelijke titel: Kar) verscheen in 2002 en is een van Orhan Pamuks bekendste romans. Pamuk won in 2006 de Nobelprijs voor Literatuur.

Meer boeken:

The Handmaid’s Tale – Margaret Atwood

Mensenwerk – Han Kang

PS: gekocht voor 1,50 bij de tweedehandswinkel waar ik de oude cassettes voor mijn mixtapes koop. Veel lol voor weinig geld.

Orhan Pamuk's Sneeuw omslag achterkant

Nieuwsbrief 28 december 2025

Hoi,
Het jaar loopt op z’n eind. De laatste weken van december zijn een goede tijd om foto’s en notities te ordenen, goede voornemens alvast in daden om te zetten. En er is tijd om met de camera door het Noord-Hollandse landschap te struinen en een slag te slaan met het uitschrijven van reisherinneringen.

Deze week op de blog: Desert Island mixtape: 27 nummers geïnspireerd door Greil Marcus
Welke 27 nummers zou je meenemen naar een onbewoond eiland? Van Ian Dury tot hedendaagse ontdekkingen, geïnspireerd door Greil Marcus’ Stranded.

Kanazawa per Shinkansen: Kenroku-en tuin en een magnetron-restaurant
600 kilometer door Japan, de beroemde tuin, en een onverwachte maaltijd bij een oude dame met een magnetron.

Wat ik las/lees: De roman Sneeuw van Orhan Pamuk. Een bijzondere roman. Over symmetrie en dingen die pas gebeuren nadat ze eerst zijn opgeschreven. Wat ik zag: Vlak bij waar ik woon: onbekend polderlandschap, een ecodorp, en een molen met een bijzondere naam.

Tot volgende week,
Niek niekdegreef.nl

Meer nieuwsbrieven hier op de site.

Nikko: kekkō, shimenawa en een ongeduldige gids

21 maart 2023 – Nikko

Het hotel biedt geen ontbijt, maar op de eerste verdieping is een klein zitje waar we zelf filterkoffie kunnen maken. Een bejaard echtpaar helpt ons. De vrouw is vriendelijk en behulpzaam, geduldig uitleggend hoe het koffiezetapparaat werkt. De man is nors en kortaf, knikkend als we iets vragen maar verder niets zeggend.

“My son,” zegt de oude vrouw. Ze knikt naar de norse jongeman achter de receptiebalie.

We drinken koffie bij het raam. De zon licht het laatste restje winterse sneeuw op de bergtoppen op. De lucht is helder en scherp, zoals alleen op hoogte mogelijk is.

tempel in het tempelcomplex van nikko

Nikko Kekkō

De Japanners hebben een gezegde: je kunt pas zeggen dat iets kekkō (prachtig) is, nadat je Nikko hebt gezien.

We wandelen opnieuw door het park. We zijn vroeg, het is nog rustig. We zien andere dingen nu. De echte omvang van het complex vooral. Hoeveel tempels, musea, mausolea en torii er werkelijk zijn, verstopt tussen de dikke bemoste bomen en oude stenen muurtjes.

een beeld in rood bij het tempelcomplex van nikko

Het mos op de stenen is dik als een tapijt. Bomen grijpen zich met kronkelende wortels vast aan de rotsen.

Tegen het middaguur begint het druk te worden. We eten een Anpan bij een kraampje. Dat is een broodje met een zoete rodebonenpasta. Dan verlaten we het complex. Een een stroom mensen beweegt langs ons, van het station naar het tempelcomplex. Voor het overgrote deel zijn het Japanners. Hier en daar horen we Amerikaans, Frans of Duits. Maar het zijn uitzonderingen.

Kanaya Hotel History House

We bezoeken het Kanaya Hotel History House, een stukje lopen vanaf de uitgang van het tempelcomplex. Ongeveer vierhonderd jaar geleden was dit een woning voor samoerai-krijgers. In 1873 werd het omgebouwd tot Kanaya Cottage Inn, een van de eerste plekken in Japan waar buitenlanders konden logeren.

Bij de ingang wordt het ticket uit het boekje gescheurd en krijgen we een muntje in onze hand gedrukt. Om het museum te bereiken moeten we door een zaal met deftig geklede mensen die zitten te lunchen. Vreemd om door iemands lunchruimte te moeten lopen om bij een museum te komen.

Het muntje is bedoeld voor de toegangspoort, een klein mechanisch poortje, ouderwets. Het klikt open en we gaan door.

De bejaarde gids met een schema

De entree van het museum is een kale ruimte. Hier kunnen we onze schoenen uitdoen en sloffen aantrekken. Bruine plastic sloffen, veel te groot, die klepperen bij elke stap.

We zijn de enige bezoekers.

Er hangen pijltjes aan de muur die de route aangeven. Ruimte na ruimte. Het huis is nagenoeg leeg. Geen meubels, geen decoraties. Alleen houten vloeren en die typische kamerschermen die ruimtes groter of kleiner kunnen maken.

Na een minuut of vijf verschijnt er plots een bejaarde Japanse vrouw. Ze spreekt ons aan op driftige toon, in moeilijk verstaanbaar Engels. Veel gebaren. Wijzend naar ons, naar de pijltjes, naar de volgende ruimte, terug naar waar we vandaan komen. De boodschap is desalniettemin duidelijk: we mogen niet op eigen houtje rondlopen. We moeten haar volgen.

In hoog tempo worden we door de rest van het pand geleid. Ze loopt snel voor een oude vrouw. Ze wijst, zegt dingen die we niet verstaan, opent schuifdeuren en sluit ze weer. Soms blijft ze staan en wacht ongeduldig tot we hebben gekeken. Dan loopt ze alweer door.

De tuin achter het gebouw is fraai. Keurig verzorgd. Kleine boompjes, zorgvuldig gesnoeid. Een vijver met koi. Stenen paden. Het is stil hier, vredig, in schril contrast met het ongeduld van onze gids.

“Beautiful,” zeg ik.

Ze knikt. “Yes, yes. Now we go.”

En dan worden we weer op straat gezet. Ze begeleidt ons naar de uitgang, buigt kort, en verdwijnt weer het gebouw in.

Kijkje op het park bij Nikko Tamozawa Imperial Villa

Nikko Tamozawa Imperial Villa

We wandelen door naar Nikko Tomazawa Imperial Villa. Een traditionele woning uit het begin van de twintigste eeuw, gelegen in een mooi park. De villa diende als buitenverblijf voor de keizerlijke familie tijdens de eerste helft van de twintigste eeuw.

We dwalen door de lege ruimtes en het stille park. We genieten van de rust na de afgelopen dagen van stads- en toerismedrukte. Het park en de woning zijn in strakke stijl neergezet en vormen een geheel dat gebalanceerd aanvoelt.

Shimenawa: een touw als grens

We leren dat in Japan een touw aan een steen gebonden en op het pad gelegd of opgehangen een teken is voor verboden toegang. Dit heet een shimenawa, een traditioneel symbool om grenzen aan te geven.

Nikko Tamozawa Imperial Villa - shimenawa

Zo. Het is mooi geweest.

We lopen terug richting het centrum. De zon staat lager nu, de schaduwen worden langer.

Nikko is inderdaad kekkō. Maar ook een beetje bizar.

Beelden met Jizo, de rode mutsjes op de beelden

Dit is de vijfde aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.

Lees hier de vierde aflevering.

Wandeling door de sneeuw met gescheurde laarzen

In mijn jeugd was sneeuw in de winter niet zo ongewoon. Deze winter nadert een week van sneeuw en vorst, en dat leidt tot nogal hysterische voorzorgsmaatregelen. Treinen en bussen rijden niet meer. Mensen slaan voorraden in. De regering waarschuwt ons met een code rood alarm.

Voor veel andere plaatsen, zoals Scandinavische landen, Rusland, staten in Noord-Amerika en Canada, zou de sneeuw die wij krijgen een babywinter zijn. Als zij op zo’n klein beetje sneeuw zouden reageren als wij, zouden hun plaatsen het grootste deel van het jaar onbewoonbaar zijn.

Ik haalde mijn oude sneeuwlaarzen uit de kast en ging een (foto)wandeling maken. Halverwege de wandeling merkte ik dat mijn laarzen begonnen te lekken. Een beetje onderzoek leerde me dat dat niet zo vreemd was. De rubberen zool van mijn laarzen moet in de loop der jaren in de kast helemaal zijn uitgedroogd. Grote scheuren in de onderkant van de ene laars, een groot gat in de andere.