Christine Webb is een leerling van Frans de Waal. Ze schreef een boek met de grappige naam De Arrogante Aap. Ik vond het lastig te lezen. Het is zo’n boek dat één idee helemaal uitspint in
verschillende richtingen, voorziet van wetenschappelijke onderbouwing en een web van citaten. Ik heb daar al snel genoeg van. Ik scande het door op zoek naar een volgend idee, maar het komt niet.
Dat ene idee: de mens is geen uniek wezen, maar één van de vele levensvormen op aarde. Kinderen maken van nature geen onderscheid tussen mens en dier. Taal maakt ons niet uniek – ook dieren communiceren. En onze taal creëert bewust afstand: we zeggen biefstuk, niet koeienvlees. Gereedschapsgebruik? Niet exclusief menselijk. Wetenschappers die apen in gevangenschap bestuderen zien ander gedrag dan in de vrije natuur – een methodologisch probleem dat meer zegt over de wetenschap dan over de apen. Minder antropocentrisme zou ook tot minder racisme leiden. Webb bepleit een nieuw mensbeeld, zonder menselijk exceptionalisme, met meer mededogen voor de aarde en de andere wezens die er op leven. Een interessante kijk. Maar met de huidige wereldleiders onderdrukt je het cynisme nauwelijks.
Ik las ook Satoshi Yagisawa’s Days at the Torunka Café. Ik kende hem van Days at the Morisaki Bookshop – liep tegen dit boek aan en kocht het onmiddellijk. Drie verhalen die enigszins over elkaar liggen, over bezoekers en personeel van een koffiehuis in Tokyo.
Op fotofestival West-Friesland hielp ik bij twee lezingen van fotograaf Govert de Roos, en kocht zijn fotoboek Prince – Detroit 1984. De Roos raakte bekend in de scene rond Prince via foto’s die hij maakte van Vanity 6, en met een omweg werd hij uitgenodigd om tijdens een concert in Detroit het hele optreden te fotograferen. Als je Govert hoort vertellen begrijp je ook waarom artiesten met deze warme man wegliepen.
Van Haruki Murakami las ik Jazzportretten. Ik ben op geen enkele manier into jazz, maar als Murakami er over schrijft krijg je meteen zin om er naar te luisteren.
Het reisverslag van onze reis door Japan krijgt langzaam de vorm van een boek. 163 pagina’s tot nu toe in Affinity Publisher. Palatino als lettertype, 6×9 inch, foto’s afgewisseld met tekst.
Met die opmaak gaan ook de details waar je niet eerder bij stilstaat. Waar komt de copyrightpagina. Wat staat er op de titelpagina. Hoe ziet de inhoudsopgave eruit — alleen plaatsnamen, of ook de datums. Of helemaal geen puntjes tussen titel en paginanummer, want ziet dat er gedateerd uit?
De kaart voorin is met de hand getekend in Affinity Designer — de rode lijn is de route. Zuid-Honshu en Shikoku, van Tokyo tot Kamakura.
6 april 2023. Het weerbericht voorspelt de hele dag regen. Tot halverwege de middag blijft het gelukkig beperkt tot lichte motregen.
Kochi staat bekend om zijn papiermakerij: Tosa washi, een traditionele manier van papier maken. In Ino, een plaatsje op 10 minuten met de trein van Kochi, is een papiermuseum, dat het traditionele papierproductieproces laat zien. Door de lichte motregen wandelen we door het kleine, een beetje vervallen plaatsje Ino.
Als we het museum binnenkomen, is een oudere dame net begonnen met een demonstratie van papier scheppen. Een gids legt het proces uit aan een klein groepje Japanse toeristen, in het Japans, dus dat kunnen we helaas niet volgen. Een aantal keren wordt een grote zeef door een bak gehaald met ondoorzichtig, pulpig vocht. In de zeef blijft een wit laagje vezels liggen, dat met elke schep voller wordt. Het pulpwater wordt regelmatig doorgeroerd. Als de laag dik genoeg is, wordt de zeef op een houten staander gezet om verder uit te lekken.
In een volgende ruimte zijn historische gereedschappen en vele soorten papier te zien: om op te schrijven, voor kamerschermen, kalligrafie, origami, knippen en plakken. In het winkeltje bij het museum vind je veel papier, boekjes, maar ook de catalogi van de deelnemers aan de Triennale – die zien er fraai uit. Ik ontdek hier dat Kochi, en specifiek het Ino-Cho museum, de locatie is voor de International Triennial Exhibition of Prints, een evenement gewijd aan de kunst van het maken van origineel printwerk. Ik koop een paar catalogi.
We proberen de tram terug naar Kochi te nemen en wandelen van de ene halte naar de volgende. Het is onduidelijk waar de tram stopt. We moeten concluderen dat de tram niet rijdt. We bezoeken een tempel in Asakura, een plaatsje verderop: de Asakura Shrine. We wandelen om het complex heen. Het ziet er fraai uit, maar helaas is het gesloten.
We rijden met de trein terug naar Kochi. We wandelen naar de overdekte Hirome-markt, eten ontzettend lekker street food en gaan terug naar het hotel.
We doen een wasje – dat moet ook gebeuren – en plannen de reis voor morgen naar Kyoto. Buiten regent het inmiddels Japans holpijpestelen. Met achttien tot twintig graden is het in ieder geval niet koud.
’s Avonds lezen we in een boekje dat Kochi de geboorteplaats is van Anpanman, een stripfiguur bedacht door Takashi Yanase. Hij is zo populair in Kochi, en eigenlijk in heel Japan, dat hij overal in het straatbeeld terug te vinden is. Er rijden zelfs treinen van Anpanman. Anpan is een Japans zoet broodje gevuld met bonenpasta. Het gezicht van de Anpanman lijkt op zo’n broodje.
5 april 2023. Ontbijt in een steriele ontbijtzaal. Op de achtergrond klinkt ondefinieerbare klassieke pianomuziek, alsof iemand een cd heeft ingedrukt en erbij is weggelopen. De tafels staan anderhalve meter uit elkaar, waardoor je je voelt als de enige gast in een verlaten hotel. Een groot raam biedt uitzicht over de straat voor het hotel. Het is bewolkt. De voorspelling: regen. Maar voorlopig blijft het droog.
Kale ontbijtzaal van ons hotel in Kochi
Gelukkig, want zo kunnen we wandelen in de Kochi Prefectural Makino Botanical Garden. Bij het station nemen we een bus die ons afzet onderaan de heuvel waarop de tuin ligt. Later ontdekken we dat er ook een buslijn is die tot aan de ingang rijdt. Maar goed, we wandelen omhoog via een pad dat volgens de bordjes speciaal is aangelegd voor monniken op bedevaart. Halverwege komt ons een monnik tegemoet, met een rugzakje op zijn rug. Hij grijnst en groet in het voorbijgaan. Puur toeval, want we zullen er geen tweede tegenkomen.
Straatbeeld in Kochi
Boven bekijken we eerst de Chikurin-tempel, dan de botanische tuin zelf, die in een klein dal en op de hellingen ligt. Veel staat nog niet in bloei — over een maand of twee moet het hier nog mooier zijn. We nemen de bus terug, die wel voor de ingang stopt.
In de botanische tuin van Kochi
In de middag bezoeken we het Ryuichi Yokoyama Memorial Manga Museum. Veel mangakunstenaars komen uit deze provincie, en hun films hebben regelmatig prijzen gewonnen in Cannes. Kochi heeft zelfs model gestaan voor een film van Miyazaki. Leuk om plekken eerst op foto’s en dan in tekeningen terug te zien.
Het museum zit in een enorm, verder leegstaand kantoorpand. Met de lift naar de derde verdieping. De dames achter het loket zijn vriendelijk, maar verstaan geen woord Engels. Met gebaren, buigingen en een plattegrond begrijpen we dat de tentoonstelling over drie verdiepingen is verdeeld. We lopen onzeker rond — er is een strakke route met pijltjes, maar we mogen ook zelf kiezen. We zijn de enigen.
De tweede afdeling is nog te vinden, maar de derde? We raken het spoor bijster. Moeten we een lift nemen? En waar is die lift? Terug bij de receptie typt een van de dames een tekst in Google Translate. Desalniettemin loopt ze voor ons uit, neemt ons mee in de lift naar de zevende etage, en brengt ons via gangetjes naar een tafeltje waarachter twee oudere dames de wacht houden. We worden overgedragen, bedanken haar uitbundig, en ze verdwijnt weer naar beneden. De oudere dames willen nog wel even ons ticket zien. Regels zijn regels.
We bekijken de ruimtes op deze verdieping. Dan is het tijd om te gaan. Maar hoe? De dames lachen en zwaaien, maar begrijpen niet wat we willen. Op goed geluk lopen we door de gangen. We zien weer een tafeltje, weer twee dames. Met buigingen en beleefdheden proberen we de weg te vragen, maar eerst moeten we een formulier invullen: naam, adres. Een man die erbij staat spreekt vijf woorden Engels: “Where you live?”
“Netherlands.”
“What?”
“Holland.”
“Ah! Holland!”
We worden naar een andere zaal geduwd. Daar staan stoeltjes van onbewerkte houten takjes. “He made, he made!”, roept de man enthousiast, wijzend met een aanwijsstok met een roze handje eraan. Een andere man grijnst trots naast de stoeltjes. We kijken elkaar aan. Waar zijn we in godsnaam terechtgekomen? Achter onze mondkapjes verbergen we een lach.
“Nice!”, zeggen we. We worden door de zaal geleid. Achter ons verzamelt zich een groepje oudere mensen. We horen “Holland” een paar keer vallen, gevolgd door oh’s en ah’s. Waar komen die mensen opeens vandaan?
Uit het gezelschap stapt een excentriek geklede dame naar voren. Ze wijst naar kunstwerkjes aan de muur, dan naar zichzelf. We complimenteren haar met het werk. We lopen door zaal na zaal, steeds verder meegevoerd door de kunstenares, met de man van vijf-woorden-Engels vrolijk kwekkend achter ons aan, zwaaiend met zijn stok met roze handje.
Een half uur later staan we eindelijk buiten.
Uitgang van het museumWachtend op de bus, in de regen, bij de AEON mall in Kochi
Het is gaan regenen. We besluiten om wat spullen te kopen in de AEON Mall van Kochi, een groot overdekt winkelcentrum ten noorden van het station. We pakken de bus er naartoe. In de mall kopen we wat praktische spullen, struinen wat rond en eten wat. Als we weer buiten staan, regent het Hollandse pijpenstelen. We nemen de bus terug en komen niet meer van onze kamer af.
In de bus terug naar ons hotel in Kochi
Dit is de veertiende aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.
4 april 2023. In Japan voelen langeafstandstreinen aan als een upgrade. Ze zijn comfortabel en ruim, zonder gedoe met eerste of tweede klas. Iedereen heeft een zitplaats. Het doet me denken aan onze Nederlandse intercity’s, die eigenlijk meer lijken op de Japanse forensentreinen rond de steden: vaak vol, vaak staan. Maar wel minder schoon.
Tuin bij het kasteel van KochiUitzicht over Kochi vanaf het kasteelHet kasteel van Kochi
De rit naar Kochi duurt ruim vier uur. De reis zelf is een beleving. Eerst volgen we de kust, daarna snijden we door het schitterende binnenland — een aaneenschakeling van steile, dichtbegroeide groene bergen en diepe dalen. Het landschap vliegt voorbij, maar het voelt alsof je door een schilderij reist.
Kochi verwelkomt ons begin van de middag met warmte en zon. Na onze spullen bij het hotel te hebben gedropt, lopen we meteen door de stad naar het kasteel. Het kasteel van Kochi is nog in originele staat. We lopen bijna als enigen door de ruimtes. Hier op Shikoku merk je pas hoe toeristisch de grote steden zijn, en hoe fijn het is om even niet met een mensenmassa iets te bekijken. Weliswaar mist hier Engels op de borden, en spreekt bijna niemand het goed, maar wij ervaren het als een verademing. Geen gedrang, geen selfiesticks — gewoon een kasteel, een briesje, en de tijd om alles rustig te bekijken.
Tegen de avond eten we bij Hirome Market, een overdekte markt met heel veel restaurantjes. Er is vis in alle soorten, vers en heerlijk. Walvis staat niet meer op het menu, maar de walvis duikt nog overal op: in tekeningen op straat, in souvenirwinkels, zelfs op een putdeksel. Kochi was een van de havens van Japan van waaruit in het verleden de walvisvangst werd bedreven. Het voelt als een spook uit het verleden, een herinnering die nog steeds zichtbaar is, maar langzaam vervaagt.
irome market
Voor de komende dagen wordt regen voorspeld. Geen probleem, Kochi heeft meer dan genoeg musea. En regen hoort bij Japan, net als de walvissen, de kastelen en de treinen die altijd op tijd zijn.
Dit is de dertiende aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.
