Een reisverslag van 38 dagen door Japan — van Tokyo tot Shikoku, per trein, te voet en met een paraplu.
In maart en april 2023 reisde ik door Japan. Ik keek rond, liep veel, fotografeerde en schreef op wat me opviel: tempels en treinen, stille straten en drukke steden, rituelen, landschappen en alledaagse momenten.
Het boek telt 180 pagina’s en bevat meer dan 120 full-colour foto’s.
13 april 2023. Het hert was er al voordat Japanners in Japan gingen wonen. Volgens de Shinto-religie zijn herten boodschappers van de goden. In Nara lopen zo’n 1500 tamme herten los rond door de stad, voornamelijk in het park bij de bekende tempels. Daar worden ze gevoerd door toeristen die speciale ‘koeken’ voor de herten kopen bij kraampjes. Er zijn toeristen die dat niet helemaal snappen en zelf aan zo’n koek gaan knabbelen. De herten snappen het beter: ze zijn opdringerig en gebiedend als je iets eetbaars bij je hebt, en volkomen onverschillig zodra duidelijk is dat je niets meer hebt. Rondom het hert is een hele industrie ontstaan: souvenirs, hertentaartjes, hertenknuffels, herten in veel etalages in Nara. En bij een overheidsgebouw staat een bronzen hert naast de echte bewaker bij de deur. Alsof ze dat zelf ook grappig vinden.
We zijn vroeg op pad voor de hoogste boeddha van Japan: de Daibutsu in de Todai-ji tempel is zestien meter hoog. De hal die hem omhult is het grootste houten gebouw ter wereld — en toch lijkt het ding er nauwelijks in te passen.
Daarna lopen we naar Todai-ji Nigatsudo, de Februarihal, een tempel op een helling met uitzicht over de stad. Een monnik zit met zijn rug naar ons toe, voert een ritueel uit voor een klein vuur. We kijken even en lopen door.
Rond elf uur komt de toeristenstroom goed op gang. Tijd voor ons om een rustiger plek te zoeken.
We wandelen van de ene kant van de vallei naar de andere, langs kleine rijstveldjes. Het is stil. We lunchen bij een restaurantje langs de rivier. Dan verder naar Toshodai-ji, een groot boeddhistisch complex dat in 759 werd gesticht door de Chinese monnik Ganjin, die er na vijf mislukte pogingen en tien jaar reizen eindelijk in slaagde Japan te bereiken — blind, tegen die tijd. We zijn er vrijwel alleen, op een handvol bejaarde Japanners na. Hier is mos de belangrijkste begroeiing. Waar we in Nederland het gras verticuteren om het mos tussen het gras te verwijderen, zie ik hier een tuinman de sprietjes gras tussen het mos uit verwijderen. De mosvlakte tussen de bomen met het lage licht is heel bijzonder. Een haast lichtgevend groen tapijt. Geen drukte, geen selfies, geen geluid behalve de wind.
We nemen de bus terug.
Deze aflevering maakt deel uit van het boek 912 uur Japan, 180 pagina’s, 120+ foto’s.
Tien minuten te vroeg op het station. Het is 17 graden veel te warm voor 6 oktober 6 uur 16.
Op een bankje zit een man luid te praten tegen zijn collega naast hem. De collega kijkt voor zich uit. ‘Moet ik dit geleuter aanhoren, op dit tijdstip van de dag?’
Voor me loopt een jongen in een lichtgekleurde joggingbroek. Op zijn kont tekent zich een grote natte Rorschachvlek af.
In het wachthokje ligt iemand op de bank te slapen. Op de grond voor de bank staan een paar versleten schoenen met ingetrapte hakken, naast een opengescheurde verpakking waar sandwiches in hebben gezeten. Rondom het hokje hangt een geur van vergeten natte was.
Bij de kapper zit een dame met zwartgeverfd haar tegenover me. Ze vertelt.
Ze zoekt een appartement en heeft eindelijk een bezichtiging. Ze staat tweede op de kandidatenlijst. Ze bekijkt het appartement en ziet het helemaal zitten. Maar ook de nummer één van de lijst loopt heel geïnteresseerd rond.
Gespannen blijft de dame met het zwarte haar in de woonkamer wachten terwijl de nummer één door het appartement wordt geloodst. De vrouw van de woningcorporatie knipoogt naar haar als de nummer één via de woonkamer de tweede slaapkamer inloopt.
Even later hoort ze de voordeur. De vrouw van de woningcorporatie komt naar haar toe en steekt haar hand uit.
‘Gefeliciteerd. U heeft hem, hoor.’
De dame met het zwarte haar is verbaasd.
‘Ik dacht dat die mevrouw die nummer één staat hem wel zou willen. Ze was zo enthousiast aan het rondkijken.’
‘Welnee, voor haar is het alleen maar een hobby.’
‘Hè? Wat is een hobby?’
‘Huizen bezichtigen. Ze staat al jaren op nummer één en bekijkt elke week wel een paar appartementen. Ze komt er helemaal voor uit Hilversum rijden.’
De kapster die met mijn haar bezig is giechelt. We wisselen een blik in de spiegel.
Ik luister naar een podcast van Cal Newport waarin hij de huidige AI hypes onder de loep legt. Ik verbaas me erover dat de AI-moguls zo vrijelijk aan het woord komen om ons bang te maken voor hun spullen en ons tegelijkertijd een tool proberen te verkopen zonder duidelijke toepassing. Vroeger bedacht je een product omdat het ons op een bepaalde manier zou helpen. Nu krijgen we een tool ter beschikking, maar waar we dat realistisch voor inzetten vragen de grote AI-techbazen zich wanhopig af. De toepassingen die ze bedenken zijn vrijwel allemaal nogal bedenkelijk, om het maar eens voorzichtig te formuleren.
Aanleiding om een aantal van hun coole hallucinaties over het gebruik van AI op een rijtje te zetten.
Er klinkt een pathetische wanhoop door in de toepassingen die de AI-baasjes bedenken voor hun AI spullen. Altman noemde een podcast voor kinderen een “cool use case”. Zuckerberg noemt grappen maken in chats met zijn vrienden. Nadella ziet poezie als een goed toepassingsgebied voor AI, maar als hij gevraagd wordt naar een concreet voorbeeld, gaat het opeens over een app die zijn inbox leest.
Mij hielp AI om dit lijstje van ‘AI-oplossingen op zoek naar een probleem’ te maken – voor het checken van de referenties, om precies te zijn. Ik kan het niet nalaten om deze voorbeelden een beetje venijnig te analyseren met wat psychologie van de koude grond.
Zo heeft Altman een kind en dus heeft hij, zoals elke ouder, het moeilijk om de tijd te vinden om zijn kind op te voeden. Hij is onzeker over de gezondheid en de opvoeding van zijn kinderen. Een podcast over je kinderen is dan kennelijk een cool use case.
Net als Altman lijkt Zuckerberg het opvoeden heel lastig te vinden en daarom is het voor hem prima om dit aan een AI uit te besteden. Verder lezen zijn ideeën alsof hij in een game leeft, te veel op Whatsapp zit, en geen echte vrienden heeft. En hij vraagt zich af hoe dat komt. Hij maakt zich (te) veel zorgen over zijn gezondheid.
Google’s Hassabis probeert de wereld om zich heen te begrijpen. Denkt dat Google hierbij een grote rol kan spelen. Leeft in de Google-advertentiebubble.
Bill Gates en Elon Musk zijn sowieso al gewend dat alles voor hen wordt geregeld. Beter nog dan dat aan een mens te vragen is het volgens hen dit te vragen aan een AI.
Bij Amodei komt het over als een gefrustreerde wetenschapper die AI gebruikt om essays te genereren en in de veronderstelling leeft dat dit wetenschap is in plaats van marketing. Maar hij is de enige met statistieken.
Wat de AI-mannen niet kunnen of willen zien, is dat de AI-tools naast een afvlakkende gelijkvormigheid ook ons vermogen tot inspanning aantasten, het nastreven naar kwaliteit, en het opdoen van ervaringen in het echte leven. Waar kwaliteit of menselijkheid telt, kan een AI tool makkelijk in de weg zitten. Wat je je dus eerst zou moeten afvragen: wat je wilt bereiken. In de diepste zin van: hoe levert dit een bijdrage aan de kwaliteit van leven. AL helemaal bij het opvoeden van je kinderen. Past een AI daarin?
Met de Googles en Facebooks van deze wereld geven we al veel privacy op voor gemak. Willen we nu ook onze menselijkheid opgeven?
De machtige AI-mannen hebben geen, of een haperende, langetermijnvisie op wat ze willen bereiken met hun AI-spullen. De meesten zien er geen probleem in AI als persoonlijke butler in te zetten voor problemen die menselijke ervaring en kwaliteit vereisen: kinderen opvoeden, sociale contacten leggen en warm houden, ervaringen opdoen in de echte wereld.
Daar wordt een mens zolangzamerhand wel een beetje moe van.
Wie
Voorbeeld
Sam Altman
Elke ochtend een gepersonaliseerde podcast voor je kinderen (agenda, interesses, voetbalwedstrijd, verjaardag, nieuws) [1]
Sam Altman
ChatGPT gebruiken om te begrijpen waarom je baby huilt en vragen over ontwikkeling [2]
Mark Zuckerberg
AI die je relaties onderhoudt en helpt contact te leggen [3]
Mark Zuckerberg
AI in een groepschat die grappen maakt [4]
Mark Zuckerberg
AI in een groepschat voor sport, mode en trivia [4]
Mark Zuckerberg
AI als medespeler in een videogame (Baldur’s Gate) [4]
Mark Zuckerberg
AI-NPC’s die veel beter reageren [4]
Mark Zuckerberg
AI die zijn slaap monitort en feedback geeft tijdens het trainen [5]
Mark Zuckerberg
AI die met zijn dochter een bakproject plant, ingrediënten bestelt en het bakken begeleidt [5]
Mark Zuckerberg
AI als MMA-/trainingscoach
Mark Zuckerberg
Persoonlijke AI die 24/7 namens je werkt (“personal superintelligence”) [5]
Demis Hassabis
AI-assistent die via smart glasses met je meeloopt en begrijpt wat je ziet [6]
Demis Hassabis
AI kijkt mee tijdens het koken en zegt wat je moet doen [7]
Demis Hassabis
Smart glasses die onderweg aanbevelingen doen op basis van wat je ziet [7]
Demis Hassabis
AI die begrijpt wat er fysiek om je heen gebeurt (bijv. context in Google Maps) [7]
Bill Gates
AI die weet wie je kent, waar je bent geweest, je hobby’s en agenda [8]
Bill Gates
Tegen je agent zeggen: “plan een feestje” [8]
Bill Gates
Agent die een selfie deelt, een afspraak maakt of bioscoopkaartjes koopt [8]
Satya Nadella
AI leest zijn inbox en bouwt een persoonlijke project-tracker
Satya Nadella
AI gebruiken voor poëzie
Dario Amodei
Claude voor ideeën en onderzoek
Anthropic / Amodei
Claude voor relatieadvies, carrière, verhuizen (~6% van ~1 mln gesprekken) [9]
Anthropic / Amodei
Claude als coach/counselor [10]
Sam Altman
Agent (Dots) die zijn inbox en to-dolijst afwerkt, vooral taken die hij zelf vervelend vindt [11]
Elon Musk / xAI
AI die je appt als een persoon en die taken regelt [12]
Bronnen
Fortune, “Sam Altman says a ‘cool use case’ for ChatGPT is a daily AI podcast about your kids” (3 augustus 2026). fortune.com
TechCrunch, “‘Kid-pilled’ Sam Altman ‘constantly’ asked ChatGPT questions about his newborn” (18 juni 2025). techcrunch.com
FlowingData, “Mark Zuckerberg on making AI chatbot friends” (1 mei 2025). flowingdata.com
Lex Fridman Podcast met Mark Zuckerberg, transcript. Er zijn twee afleveringen:
Fortune, “Zuckerberg’s vision for an AI assistant is far more intimate than ChatGPT: It watches him sleep, train and bake with his 8-year-old daughter” (10 augustus 2026). fortune.com
CMSWire, “AI Agents Are Leaving the Chat Window—and CX Leaders Are on the Hook” (met Hassabis op Davos). cmswire.com
Big Technology Podcast, “Google DeepMind CEO Demis Hassabis on AI’s Next Breakthroughs, What Counts As AGI, And Google’s AI Glasses Bet”. bigtechnology.com
Bill Gates, “AI is about to completely change how you use computers”, Gates Notes. gatesnotes.com
Anthropic, “How people ask Claude for personal guidance”. anthropic.com
Anthropic, “How people use Claude for support, advice, and companionship”. anthropic.com
Vanity Fair, “Sam Altman Sees the Future. Are We In It? (Part 2 of 2)” (5 oktober 2026). Vanity Fair
