Een reisverslag van 38 dagen door Japan — van Tokyo tot Shikoku, per trein, te voet en met een paraplu.
In maart en april 2023 reisde ik door Japan. Ik keek rond, liep veel, fotografeerde en schreef op wat me opviel: tempels en treinen, stille straten en drukke steden, rituelen, landschappen en alledaagse momenten.
Het boek telt 180 pagina’s en bevat meer dan 120 full-colour foto’s.
Ik luister naar een podcast van Cal Newport waarin hij de huidige AI hypes onder de loep legt. Ik verbaas me erover dat de AI-moguls zo vrijelijk aan het woord komen om ons bang te maken voor hun spullen en ons tegelijkertijd een tool proberen te verkopen zonder duidelijke toepassing. Vroeger bedacht je een product omdat het ons op een bepaalde manier zou helpen. Nu krijgen we een tool ter beschikking, maar waar we dat realistisch voor inzetten vragen de grote AI-techbazen zich wanhopig af. De toepassingen die ze bedenken zijn vrijwel allemaal nogal bedenkelijk, om het maar eens voorzichtig te formuleren.
Aanleiding om een aantal van hun coole hallucinaties over het gebruik van AI op een rijtje te zetten.
Er klinkt een pathetische wanhoop door in de toepassingen die de AI-baasjes bedenken voor hun AI spullen. Altman noemde een podcast voor kinderen een “cool use case”. Zuckerberg noemt grappen maken in chats met zijn vrienden. Nadella ziet poezie als een goed toepassingsgebied voor AI, maar als hij gevraagd wordt naar een concreet voorbeeld, gaat het opeens over een app die zijn inbox leest.
Mij hielp AI om dit lijstje van ‘AI-oplossingen op zoek naar een probleem’ te maken – voor het checken van de referenties, om precies te zijn. Ik kan het niet nalaten om deze voorbeelden een beetje venijnig te analyseren met wat psychologie van de koude grond.
Zo heeft Altman een kind en dus heeft hij, zoals elke ouder, het moeilijk om de tijd te vinden om zijn kind op te voeden. Hij is onzeker over de gezondheid en de opvoeding van zijn kinderen. Een podcast over je kinderen is dan kennelijk een cool use case.
Net als Altman lijkt Zuckerberg het opvoeden heel lastig te vinden en daarom is het voor hem prima om dit aan een AI uit te besteden. Verder lezen zijn ideeën alsof hij in een game leeft, te veel op Whatsapp zit, en geen echte vrienden heeft. En hij vraagt zich af hoe dat komt. Hij maakt zich (te) veel zorgen over zijn gezondheid.
Google’s Hassabis probeert de wereld om zich heen te begrijpen. Denkt dat Google hierbij een grote rol kan spelen. Leeft in de Google-advertentiebubble.
Bill Gates en Elon Musk zijn sowieso al gewend dat alles voor hen wordt geregeld. Beter nog dan dat aan een mens te vragen is het volgens hen dit te vragen aan een AI.
Bij Amodei komt het over als een gefrustreerde wetenschapper die AI gebruikt om essays te genereren en in de veronderstelling leeft dat dit wetenschap is in plaats van marketing. Maar hij is de enige met statistieken.
Wat de AI-mannen niet kunnen of willen zien, is dat de AI-tools naast een afvlakkende gelijkvormigheid ook ons vermogen tot inspanning aantasten, het nastreven naar kwaliteit, en het opdoen van ervaringen in het echte leven. Waar kwaliteit of menselijkheid telt, kan een AI tool makkelijk in de weg zitten. Wat je je dus eerst zou moeten afvragen: wat je wilt bereiken. In de diepste zin van: hoe levert dit een bijdrage aan de kwaliteit van leven. AL helemaal bij het opvoeden van je kinderen. Past een AI daarin?
Met de Googles en Facebooks van deze wereld geven we al veel privacy op voor gemak. Willen we nu ook onze menselijkheid opgeven?
De machtige AI-mannen hebben geen, of een haperende, langetermijnvisie op wat ze willen bereiken met hun AI-spullen. De meesten zien er geen probleem in AI als persoonlijke butler in te zetten voor problemen die menselijke ervaring en kwaliteit vereisen: kinderen opvoeden, sociale contacten leggen en warm houden, ervaringen opdoen in de echte wereld.
Daar wordt een mens zolangzamerhand wel een beetje moe van.
Wie
Voorbeeld
Sam Altman
Elke ochtend een gepersonaliseerde podcast voor je kinderen (agenda, interesses, voetbalwedstrijd, verjaardag, nieuws) [1]
Sam Altman
ChatGPT gebruiken om te begrijpen waarom je baby huilt en vragen over ontwikkeling [2]
Mark Zuckerberg
AI die je relaties onderhoudt en helpt contact te leggen [3]
Mark Zuckerberg
AI in een groepschat die grappen maakt [4]
Mark Zuckerberg
AI in een groepschat voor sport, mode en trivia [4]
Mark Zuckerberg
AI als medespeler in een videogame (Baldur’s Gate) [4]
Mark Zuckerberg
AI-NPC’s die veel beter reageren [4]
Mark Zuckerberg
AI die zijn slaap monitort en feedback geeft tijdens het trainen [5]
Mark Zuckerberg
AI die met zijn dochter een bakproject plant, ingrediënten bestelt en het bakken begeleidt [5]
Mark Zuckerberg
AI als MMA-/trainingscoach
Mark Zuckerberg
Persoonlijke AI die 24/7 namens je werkt (“personal superintelligence”) [5]
Demis Hassabis
AI-assistent die via smart glasses met je meeloopt en begrijpt wat je ziet [6]
Demis Hassabis
AI kijkt mee tijdens het koken en zegt wat je moet doen [7]
Demis Hassabis
Smart glasses die onderweg aanbevelingen doen op basis van wat je ziet [7]
Demis Hassabis
AI die begrijpt wat er fysiek om je heen gebeurt (bijv. context in Google Maps) [7]
Bill Gates
AI die weet wie je kent, waar je bent geweest, je hobby’s en agenda [8]
Bill Gates
Tegen je agent zeggen: “plan een feestje” [8]
Bill Gates
Agent die een selfie deelt, een afspraak maakt of bioscoopkaartjes koopt [8]
Satya Nadella
AI leest zijn inbox en bouwt een persoonlijke project-tracker
Satya Nadella
AI gebruiken voor poëzie
Dario Amodei
Claude voor ideeën en onderzoek
Anthropic / Amodei
Claude voor relatieadvies, carrière, verhuizen (~6% van ~1 mln gesprekken) [9]
Anthropic / Amodei
Claude als coach/counselor [10]
Sam Altman
Agent (Dots) die zijn inbox en to-dolijst afwerkt, vooral taken die hij zelf vervelend vindt [11]
Elon Musk / xAI
AI die je appt als een persoon en die taken regelt [12]
Bronnen
Fortune, “Sam Altman says a ‘cool use case’ for ChatGPT is a daily AI podcast about your kids” (3 augustus 2026). fortune.com
TechCrunch, “‘Kid-pilled’ Sam Altman ‘constantly’ asked ChatGPT questions about his newborn” (18 juni 2025). techcrunch.com
FlowingData, “Mark Zuckerberg on making AI chatbot friends” (1 mei 2025). flowingdata.com
Lex Fridman Podcast met Mark Zuckerberg, transcript. Er zijn twee afleveringen:
Fortune, “Zuckerberg’s vision for an AI assistant is far more intimate than ChatGPT: It watches him sleep, train and bake with his 8-year-old daughter” (10 augustus 2026). fortune.com
CMSWire, “AI Agents Are Leaving the Chat Window—and CX Leaders Are on the Hook” (met Hassabis op Davos). cmswire.com
Big Technology Podcast, “Google DeepMind CEO Demis Hassabis on AI’s Next Breakthroughs, What Counts As AGI, And Google’s AI Glasses Bet”. bigtechnology.com
Bill Gates, “AI is about to completely change how you use computers”, Gates Notes. gatesnotes.com
Anthropic, “How people ask Claude for personal guidance”. anthropic.com
Anthropic, “How people use Claude for support, advice, and companionship”. anthropic.com
Vanity Fair, “Sam Altman Sees the Future. Are We In It? (Part 2 of 2)” (5 oktober 2026). Vanity Fair
12 april 2023. Regen. Volgens verwachting, daarom hebben we een dagje musea gepland. Gelukkig regent het niet heel hard. We redden het zonder paraplu.
Daarna bezoeken we het Kasugataisha Museum. Hier is een kleine, fascinerende tentoonstelling met moderne videokunst: verstilde, geabstraheerde beelden van de rimpeling van wateroppervlak en een gekleurd raster. De beelden contrasteren met de rest van de collectie, die bestaat uit culturele schatten zoals enorme trommels voor boeddhistische rituelen, oude schilderingen op schermen, traditionele zwaarden en pantsers.
We lopen naar het Nara-park, waar de musea en tempels liggen. Eerst bezoeken we het Nara National Museum. Een vleugel is gesloten, maar een ander deel is wel open. Hier staan Boeddhabeelden van meer dan duizend jaar oud — van vijf centimeter hoog tot imposante houten reuzen van een meter of zes.
We verlaten het park en lopen richting het Irie Taikichi Museum. Irie Taikichi was een fotograaf die een halve eeuw lang het alledaagse leven in Nara en omgeving met opmerkelijke precisie vastlegde. Het museumgebouw, speciaal ontworpen voor zijn collectie, is op zich al een bezienswaardigheid. Naast het werk van Irie Taikichi is er een tentoonstelling van Yoshimi Ikemoto, die traditionele Japanse winkels en werkplekken in de afgelegen San’in-streek in het zuidwesten van de provincie Honshu fotografeerde. Zijn foto’s van lokale bedrijfjes zijn bijzonder en intiem.
Terug door de smalle straatjes van de stad stoppen we onderweg voor de lunch. De regen klettert neer en ontneemt ons de zin om verdere plannen te maken. Gelukkig is het opgehouden als we weer buiten staan. We wandelen terug naar het hotel, waar het slechte weer ons uitnodigt tot een wasje en het ordenen van onze spullen.
Aan het eind van de middag gaan we weer naar buiten voor boodschappen en eten. Het is inmiddels opgeklaard.
Deze aflevering maakt deel uit van mijn boek 912 uur Japan, 180 pagina’s, 120+ foto’s.
Ik loop door Grootschermer en zie een crispy schuurtje. De klimop die het kennelijk overwoekerd had, is eraf gescheurd en heeft een rafelig Mandelbrot-patroon op de stenen achtergelaten. Ik hoor iemand roepen.
‘Kan ik je misschien helpen?’
Ik doe een stapje opzij om recht voor het gebouw te staan en maak nog een foto.
‘Hé! Heb je hulp nodig?!’
Ik draai me om. In de deuropening van een woning aan de overkant staat een boom van een vent met zijn dikke, getatoeëerde armen over elkaar. Kin omhoog.
Ik loop naar hem toe.
‘Nee, dank je. Ik ben een beetje aan het fotograferen.’
Als je onaangedaan op iemand afloopt, verandert zijn houding vrijwel altijd van offensief naar geïnteresseerd of defensief. Het zijn bijna altijd mannen die bozig zijn.
Ik begin te vertellen wat ik fotografeer en waarom, maar hij is al niet meer geïnteresseerd, draait zich om en klapt de deur dicht.
11 april 2023. Het is weer even knoeien in de bus. Opnieuw een ander systeem voor de kaartjes.
De bus kruipt door de stad. We staan opeengepakt in het gangpad, dat te smal is voor toeristen met bagage. Een Frans meisje is druk met haar broertje en haar moeder in gesprek. Ze tetteren luidruchtig door de volle bus, wat vooral irritant is omdat de Japanners terughoudend zijn en gedempte toon praten. De vader bemoeit zich niet met het gezin. Hij staat voorin de bus en kijkt bezorgd, raadpleegt zijn telefoon elke minuut alsof hij het gevaar van vertraging op het reisschema probeert te bezweren. Of misschien controleert hij wel of de bus de juiste richting uit rijdt.
Bij het station zit een fotograaf in elkaar gedoken tegen een muur. Geconcentreerd probeert hij iets te maken van de benen van de mensenmassa die aan hem voorbij trekt. Ik probeer een foto te maken van hoe hij probeert een foto te maken.
Nara ligt niet ver van Kyoto. We zijn er rond een uur of elf. We laten onze bagage in ons hotel achter en wandelen de stad in. Nara is een relatief kleine stad. Het komt wat provincialer over dan de meeste andere steden die we tot nu bezochten. Er heerst rust. Geen overheersende neonreclames, geen kakofonie van elektronische geluiden, hoge meisjesachtige reclame stemmen en geen J-Pop op de achtergrond.
In de middag bezoeken we de oudste tempel van Japan, in Hōryū-ji. Vanuit Nara is het een paar haltes met de trein. De tempel ligt in een groot complex dat dateert uit de negende en tiende eeuw. Sommige gebouwen zijn iets nieuwer, omdat de originelen in brand zijn gestoken door moordlustige monniken, aldus een brochure. Toeristen zijn er nauwelijks, wel stoeten met scholieren in uniform.
Het is erg warm maar de scholieren lopen strak in het gelid. Met een megafoon in de hand leiden de leraren de scholieren door het uitgestrekte tempelcomplex. Een juf loopt voor de klas uit met een felgekleurd vlaggetje. Als ze stilhoudt, moeten de kinderen zich netjes achter haar opstellen. Ze bekijken een beeld of een schildering, waarna ze een signaal geeft en de pubers verder marcheren naar het volgende gebouw.
Een onderwijzer jaagt achterblijvers op. Steeds zijn er een paar jongens die de teksten bij de getoonde voorwerpen nader willen bekijken. Maar daar is kennelijk geen tijd voor. Het tempo ligt hoog. Een korte uitleg bij elke bezienswaardigheid, even rondkijken en dan weer verder.
De ene na de andere ploeg kinderen haalt ons in terwijl we over het terrein dwalen. Als wij na meer dan een uur weer buiten staan, zien we in de verte de laatste klassen weg marcheren, achter de gekleurde vlaggetjes aan.
Deze aflevering maakt deel uit van het boek 912 uur Japan, 180 pagina’s, 120+ foto’s.
10 april 2023. Onze hotelkamer heeft een raam dat open kan en uitzicht biedt op een ruimte van een meter of drie breed tussen het hotel en het volgende gebouw. We kijken tegen een blinde muur waarlangs met verwarmingsbuizen en waterafvoerpijpen naar beneden lopen. Het maakt niet uit. We zijn alleen in onze hotelkamer om uit te rusten, niet voor het uitzicht.
Het is weer warm en zonnig. We wandelen langs de rivier. De huizen staan hoog langs de oevers van de rivier de Kamo die door de stad stroomt. We steken over naar de geishawijk Gion. Smalle straten, veel tempels, een levendige sfeer. Een geisha komen we niet tegen — daarvoor is het waarschijnlijk ook nog te vroeg.
We bezoeken tempels die minder in trek zijn bij de grote toeristenstromen, maar die zeker zo mooi zijn. Aan de rand van de wijk ligt het Kenninji-tempelcomplex, met de oudste zen-tempel van Japan. Een enorme poort geeft toegang tot het complex. We beklimmen de poort, vanwaar we een uitzicht hebben over de stad. Bij de ingang schoenen in het rek, pantoffels aan. We bekijken de donkere zaal met de beroemde plafondtekeningen van draken.
Aan het eind van de middag wandelen we naar Nijō Castle. We zijn laat, het is heerlijk rustig. Het kasteel dateert uit 1603, gebouwd voor shogun Tokugawa Ieyasu. De vloeren kraken opzettelijk, de Japanners noemen het “nachtegaalvloeren”, om indringers te verraden. We lopen door de lege zalen, gefascineerd door de schuifdeuren met goudschilderingen. Buiten zijn de tuinen net zo zorgvuldig aangelegd als de vloeren: symmetrisch, gecontroleerd, elegant.
Onderweg zien we een paar keer oudere mensen op een bankje in de zon, rustig een manga lezend.
Deze aflevering maakt deel uit van het boek 912 uur Japan, 180 pagina’s, 120+ foto’s.
