Over boeken, literaire reflecties en het web van literatuur, door Niek de Greef. Werner Herzog, Paul Theroux, V.S. Naipaul en meer. Nederlandse en Engelstalige boeken.
Hoe noem je dit genre; een eco-SF-thriller? Een solarpunk-novel, noemen recensenten en uitgevers het, lees ik later.
In een wereld waarin de temperatuur een aantal paar graden is gestegen, net als de zeespiegel, zijn grote groepen mensen op drift geraakt. Door branden (wildfires), ondergelopen gebieden, en andere natuurrampen.
In Burbank, CA, leven de mensen nog in een bubbel. MAGA aanhangers proberen de “refu’s”, zoals ze in het boek worden genoemd, buiten de deur te houden. Miljardairs hebben op een flotilla een eigen wereld gebouwd, en laten de mensen die niet mee kunnen met hun techno-utopisme meedogenloos achter op het vasteland.
Brooks, kleinzoon van een MAGA, wees van ouders die probeerden zich in te zetten voor een betere wereld en daarbij het leven lieten, probeert het goede te doen en de refu’s te helpen. Tegengewerkt door gewelddadige Maga’s en bureaucratische overheden.
Net een tikje anders dan de andere boeken van Doctorow, maar The Lost Cause is minder meeslepend en thought-provoking, om het maar eens in goed Nederlands te zeggen.
Gerrit Krol is een uitzonderlijke schrijver en een van de weinige schrijvers die ik kan blijven herlezen. Met name Een Fries huilt niet, Het gemillimeterde hoofd en De man achter het raam zijn boeken zonder gelijke, zelfs buiten het Nederlandse taalgebied.
‘Kunstmatige intelligentie, opgeborgen in een automaat, kun je je voorstellen als een zwart doosje: je stopt er iets verstandigs in, en er komt iets verstandigs uit.
Maar je zou pas echt intelligentie gecreëerd hebben als je ook die verstandige input gegenereerd had. Dat vraagt een tweede zwart doosje, dat door de eerste op de rug genomen wordt: binnen- en buitenwereld die elkander voeden.’
De man achter het raam, de gecreëerde intelligentie, in het boek van Krol kent geen dood, geen angst, geen trots en begrijpt kunst niet. Kent geen liefde, geen pijn, is geen kind geweest. Hij beziet de mens en concludeert:
‘Ik weet niet wie God is, maar wat jullie onder God verstaan zit voor je.’
De man krijgt een mensenlichaam om hem menselijker te maken. Zijn maker, Rudy, gelooft dat de wereld moet worden geregeerd door een superintellect. De man achter het raam is het er niet mee eens.
‘‘Veel beter is een regeerder die niet meer verstand heeft dan degene over wie hij regeert, en het beste is misschien een regeerder die een beetje dommer is.
‘Zoals nu.’
‘Zoals nu.’’
Het blijft een verbazingwekkend kijkje in het hoofd van een schrijver die op een unieke manier op de toekomst vooruit wist te lopen.
L.F. Céline’s De brug van Londen is een ware tombola. Het is een bevrijding om het uit te hebben, maar het is tegelijkertijd verslavend. De lezer spoelt door een stroomversnelling van het ene bloedstollende moment naar het volgende, snakt het hele boek door naar een rustpunt dat maar niet komt. Hijgend legt hij het weg, maar het smaakt naar meer. Dat tempo.
Ik wil alles van Céline maar weer eens herlezen, vanaf Reis naar het einde van de nacht.
Ik las vervolgens Nick Cave, De dood van Bunny Munro. Een haperend begin met rare zinnen als “… een hoog krassend viool die wordt bespeeld door een ontsnapte aap ofzo” en “Hij stoot met de afstandsbediening naar de tv, die statisch schuimend uitgaat” (pg 9 resp. pg 1). Het kan de vertaling zijn.
Het eerste hoofdstuk komt moeizaam en krampachtig op gang, dan begint het te lopen, en de climax van het boek, net als de titel, hakt erin.
Een reisverslag van 38 dagen door Japan — van Tokyo tot Shikoku, per trein, te voet en met een paraplu.
In maart en april 2023 reisde ik door Japan. Ik keek rond, liep veel, fotografeerde en schreef op wat me opviel: tempels en treinen, stille straten en drukke steden, rituelen, landschappen en alledaagse momenten.
Het boek telt 180 pagina’s en bevat meer dan 120 full-colour foto’s.
Neil Postman schreef dat een transitie naar visuele media de neergang van de aandacht voor lezen zou inhouden. Boeken, essays, lange artikelen, dat zijn media waarvoor je moeite moet doen, en die dus geen hapklare ‘messages’ zijn. The Medium is The Message, schreef McLuhan.
Nu lijken we steeds een punt te bereiken met nieuwe media waarbij we bedenken: what’s next. Nieuwe media, nieuwe messages. Radio, TV, Ebooks, blog, vlogs, AI. Of is het een cyclus, en moeten we wachten op een nieuwe technologie, die het lezen een andere message brengt. En brengt een nieuw medium het vorige medium om, of heeft het oudere medium nog steeds bestaansrecht, met zijn eigen uniek kenmerken – en … ‘message’.
Schrijver Maria Konnikova schrijft op haar blog: “We lose critical thinking ability. We lose our memory. We lose analytical skills. We lose metacognitive awareness. We lose creative thought. When we lose deep reading, we lose deep thinking.”
Maar eigenlijk is het het omzeilen van moeilijke dingen:
“When things are easy, we often come away with the false impression of learning, knowledge, and comprehension. We think we know something when we actually don’t. The process of struggling with material, of grappling with new ideas, of trying things that are difficult, both mentally and physically, is how we learn to do the thing, how we grow, how we go from thinking we know to actually knowing.”
Dus volgens Konnikova gaat het om het verlies van kritisch denken en kennis. Een kritiek die in de lijn ligt van de zorgen van Neil Postman. Waarbij het kennelijk als makkelijker wordt beschouwd om iets te leren via een video, of andere medium dan via lezen. De vraag is of dat waar is, en of deze reactie op de effecten van nieuwe media niet dezelfde onderschatting is als waar McLuhan over schreef met betrekking tot het nieuwe medium televisie.
“The main cause for disappointment in and for criticism of television is the failure on the part of its critics to view it as a totally new technology which demands different sensory responses.”
Podcaster en schrijver Tim Ferriss (dubbel r dubbel s) speculeert op zijn blog over hoe AI de markt voor een categorie non-fictieboeken heeft beïnvloed. Hij voert als bewijslast de verkoopcijfers van zijn eigen boeken aan. Wat Ferriss er niet bij vertelt, is dat hij met de Four Hour Workweek een boek heeft gepubliceerd dat een uitzonderlijk lange tijd goed heeft verkocht. En als je meer context bij zijn cijfers geeft, is de vraag of een uiteindelijke decline niet te verwachten was. Zijn laatste boek publiceerde hij meer dan 10 jaar geleden. Misschien is de glans gewoon van Ferriss af. De nieuwe lezer kent hem niet. Daarnaast denk ik dat als je boek zich laat samenvatten tot een paar ideeën en de vorm van het boek een opgeblazen ballon rond deze ideeën vormt, zoals ik eerder schrijf over bijvoorbeeld Tony Robbins, dan kan een tool die de lucht uit zo’n boek laat lopen ook als een zegen beschouwd worden. Niet voor de auteur of de uitgever, maar wel voor de lezer, de markt.
Zijn het de schrijvers die klagen over hun klanten – het lezerspubliek – of is er echt iets gaande, iets wat McLuhan en Postman voorzagen. Of is er iets dat verder gaat dan een teruggang van het aantal lezers, maar ook van ons vermogen om onze aandacht vast te houden bij moeilijke zaken. Is het zo dat er zoveel nieuwe media bijgekomen zijn dat we niet weten waar we onze aandacht bij moeten houden en steeds achter een in onze ogen groter konijn aanjagen, tot er een nog vetter mediakonijn voorbijschuift. Aangejaagd door de aandachtstechnieken waarvan de media- en advertentieorganisatie de media mee ‘verrijken’.
