Chris Killip en Ian Dury: De vriendschap achter de iconische foto’s

Naar aanleiding van mijn bezoek aan het retrospectief op het werk van Chris Killip vorig jaar in Fotomuseum Den Haag, kocht ik het bij de expositie uitgegeven boek Chris Killip 1946 – 2020. Pas nu neem ik de tijd voor het lezen van de essays in het boek.

Eerder schreef ik over de foto’s die Chris Killip maakte van Ian Dury. Ik vroeg me toen af hoe de relatie tussen Ian Dury en Chris Killip tot stand was gekomen. Op het internet kon ik er niets over vinden. Nu blijkt dat de informatie in het boek bij de tentoonstelling te vinden was geweest. Chris Killip ontmoette Ian Dury al in de jaren zestig in Londen tijdens hun studie aan de kunstacademie, nog ver voor Dury met zijn Blockheads doorbrak. Jarenlang bleven ze vrienden.

Verder lezend stuitte ik op een stukje van Amanda Maddox, curator bij het J. Paul Getty Museum. Ze schrijft, John Berger parafraserend, dat fotografen – storytellers in algemene zin – ‘secretaries of death’ zijn, omdat ze het verhaal vertellen tussen het tijdelijke en het tijdloze. Dat klinkt belangrijk, maar het ik vind het een holle, zwaarwichtige en daarom irritante filosofie. Alles is te reduceren tot een strijd met de onvermijdelijke dood.

De foto’s van Killip zijn een uitzonderlijk fraaie, unieke creatie. Dat kan ook gewoon.

Ian Dury and the Blockheads - album Laughter, foto's Chris Killip

Deborah Turbeville in FOAM – Meesterwerken met tape en spelden

Een paar maanden geleden kocht ik Deborah Turbeville: Photocollage, waarschijnlijk het beste fotoboek van 2023. Vandaag bezocht ik de tentoonstelling van haar werk in FOAM Amsterdam, een kans om de collages met tape en spelden in het echt te zien.

Deborah Turbeville expositie FOAM Amsterdam fotocollage

Wie was Deborah Turbeville?

Deborah Turbeville (1932-2013) was een invloedrijke Amerikaanse modefotograaf, bekend om haar onconventionele en avant-gardistische stijl. Haar werk is dromerig, mysterieus, bijna surrealistisch en ambigue. Het tegenovergestelde van de glanzende, commerciële modefotografie uit haar tijd.

Turbeville begon haar carrière als moderedacteur bij Harper’s Bazaar, maar stapte over naar fotografie in de jaren zestig. Haar doorbraak kwam met een controversiële fotoserie voor Vogue in 1975, die vrouwen toonde in vervallen badhuizen, niet glamoureus, maar kwetsbaar en raadselachtig.

Deborah Turbeville modefotografie dromerig mysterieus stijl FOAM

De expositie in FOAM

FOAM heeft een hele mooie tentoonstelling samengesteld van Turbeville’s werk. Wat direct opvalt, is hoe fysiek haar collages zijn: foto’s aan elkaar geplakt met tape, vastgezet met spelden, gescheurd en opnieuw samengesteld.

Deze werkwijze, analoog, tactiel, experimenteel, staat haaks op de gepolijste digitale fotografie van vandaag. Turbeville knipte haar foto’s letterlijk uit, legde ze naast elkaar, verschoof ze, plakte ze vast. De tape en spelden zijn onderdeel van het werk, geen hulpmiddelen maar esthetische elementen.

Deborah Turbeville fotocollage detail FOAM tentoonstelling Amsterdam

Masterpieces met tape en spelden

Het fascinerendste aan de expositie is hoe ruw en onaf sommige werken eruitzien, en tegelijkertijd hoe verfijnd de composities zijn. Een collage kan bestaan uit tientallen foto’s, elk met een andere belichting, een ander perspectief, een andere toon. Maar samen vormen ze één coherent, mysterieus geheel.

Turbeville’s collages zijn niet digitaal nabewerkt. Alles wat je ziet, de overlappingen, de tape, de rafelige randen, is fysiek aanwezig in het originele werk. Dit geeft de foto’s een ambachtelijke kwaliteit die je zelden ziet in moderne fotografie.

Deborah Turbeville fotocollage met tape en spelden FOAM Amsterdam

Analoge relevantie in AI tijden

In een tijd waarin AI-gegenereerde beelden binnen seconden kunnen worden gemaakt, voelt Turbeville’s werk bijna subversief. Het is langzaam, fysiek, imperfect. Het omarmt ruis, waas en onduidelijkheid in plaats van ze weg te retoucheren.

Haar werk laat zien dat fotografie niet alleen gaat om het vastleggen van een moment, maar ook om het construeren van een gevoel, een sfeer, een wereld. De tape en spelden zijn niet alleen technische hulpmiddelen — ze zijn onderdeel van die wereld.

Bekijk ook:

Deborah Turbeville fotocollage detail FOAM tentoonstelling Amsterdam