Uit het archief: Mahler, Myung-whun Chung en het Kroketje bij Smullers

In 2022 bezochten we het kerstconcert in het Amsterdamse Concertgebouw. X keek haar ogen uit. Voor iemand uit de provincie was de grote stad met al zijn diversiteit een wereld van verschil. Ze verwonderde zich over tattoos, piercings en de veelheid aan huidskleuren.

De Vijfde van Mahler: een zaal vol grijs haar

In het Concertgebouw zelf werd de Vijfde Symfonie van Mahler ten gehore gebracht. Een traditie. Hier geen tattoos, piercings of donkere mensen. Een zaal vol witte mensen met grijs haar. Ik maakte foto’s.

We waren een van de eersten in de zaal en namen plaats op het podium, achter het orkest. Een stevig gebouwde bassist was zijn vingers al warm aan het spelen. Geluidloos had hij de symfonie al doorlopen, terwijl zijn collega’s één voor één het podium betraden.

Kerstconcert Concertgebouw Amsterdam 2022 5e van Mahler

De tovenaar Myung-whun Chung

Myung-whun Chung, de Zuid-Koreaanse dirigent, zo las ik later pas, dirigeerde als een tovenaar. Vooral het eerste half uur van het concert was overdonderend. Ik merkte dat ik de hele tijd geconcentreerd had zitten luisteren en kijken hoe de man het orkest bespeelde.

De ovatie na de symfonie was enorm en welgemeend. Het publiek was ongekend wild voor een klassiek publiek. Myung-whun Chung voerde een ontroerend ritueel op waarbij hij alle orkestleden afging en ze bedankte voor hun inzet.

Het contrast: van ovatie naar Smullers

Buiten was het koud en nat. Met de tram terug. Een kroketje bij Smullers op het station. Wat een contrast.

Het krantengevoel van Rob Schouten

In de trein terug las ik het essay Het krantengevoel van Rob Schouten. Het leest als geschiedenis en je ruikt de papieren krant, die ik alleen nog bij mijn moeder zie liggen. Wij hebben een krant op de iPad. Ik lees hem niet veel, beducht voor de noodzakelijke urgentie en sensatiezucht van kranten, inclusief de zichzelf respecterende kwaliteitskranten. Noodzakelijk vanwege de lezersaantallen.

Ik mijd kranten, net zoals ik nieuwsrubrieken en praatprogramma’s op televisie mijd: om hun onverteerbare, door kijkcijfers gedreven sensatiedrift.

Misschien later, als ik een zee van tijd en een dikkere huid heb, kan ik weer eens de krant lezen. Als die dan nog bestaat.

Kerstconcert Concertgebouw Amsterdam 2022 5e van Mahler

Lempert, engelenvleugels en absurdisme

November 2022. Ik bezoek Huis Marseille voor Jochen Lempert en Nu Xuan Hua. Lempert, bioloog, koel, zeer analytisch, Duits. Nu Xuan Hua juist heel warm, kleurrijk, aaf en toe absurdistisch.

foto van de nerf van een blad, foto Jochen Lempert
werk van Nu Xuan Hua

Huis Museum beschrijft het werk van Lempert als volgt:

De kunstenaar onderzoekt, verzamelt en categoriseert zijn onderwerpen als een wetenschapper, maar legt tegelijkertijd dieren, planten en micro-organismen vanuit een gelijkwaardig gezichtspunt vast. Zijn werk verkent de (soms verstoorde) relatie tussen natuur en cultuur en nodigt de toeschouwer uit om op zoek te gaan naar hun gedeelde herkomst. Met zijn benadering van de natuur wijst Lempert ons op de manier waarop de mens meestal voorop wordt gesteld in onze kijk op de wereld.

Foto van de dam - een vrouw met een bord 'stop the satanic "agenda 2025"'
- foto niek de greef

Na die esthetische onderdompeling loop ik terug door de stad, waar de realiteit voor zijn eigen absurdisme zorgt. Ik loop langs de Dam. De kans hier een bijzonder mens te spotten is groter dan waar ook. Een oudere dame met gouden engelenvleugeltjes op haar rug trekt mijn aandacht. Ze houdt een bord omhoog waarop staat geschreven ‘STOP THE SATANIC “AGENDA 2030”’. Het is geen probleem als ik foto’s van haar wil maken. Terwijl ik haar fotografeer, blijft ze telefoneren.

Thuis probeer ik uit te zoeken wat die satanische agenda 2030 is. Veel over zo’n satanische agenda valt er niet te vinden. Dan pas leg ik de link met de 2030 Agenda for Sustainable Development, als ik stuit op dit blogartikel over de profetieën en de 2030 agenda op de site van de Open Christian University, een Amerikaanse instelling.

Er is kennelijk een stroming, die zich christelijk noemt en aanstoot neemt aan de agenda van de Verenigde Naties die de aarde wil beschermen tegen de impact van de mens. Ik was altijd in de veronderstelling dat christenen de Bijbelse taak hadden om de schepping van hun god zorgvuldig te beheren. Daarom komt het me bizar voor dat de 2030 agenda wordt volgens in ieder geval de schrijver van het artikel op de site van de Open Christian University gezien als een stap in de richting van een gecentraliseerd wereldwijd systeem dat leidt naar één wereldmacht: de antichrist. Kennelijk deelt de dame op de Dam met de gouden engelenvleugeltjes het idee dat het beschermen van de aarde leidt tot de komst van de antichrist.

Toevallig schreef ik van de week nog een verhaaltje over complotdenkers. Je zou er bijgelovig van worden.

Zie ook

[Neil Postman over Huxley en Orwell] – Huxley’s waarschuwing: waarheid verdrinkt in irrelevantie. Antichrist-agenda 2030 als bewijs

Deborah Turbeville in FOAM – Meesterwerken met tape en spelden

Een paar maanden geleden kocht ik Deborah Turbeville: Photocollage, waarschijnlijk het beste fotoboek van 2023. Vandaag bezocht ik de tentoonstelling van haar werk in FOAM Amsterdam, een kans om de collages met tape en spelden in het echt te zien.

Deborah Turbeville expositie FOAM Amsterdam fotocollage

Wie was Deborah Turbeville?

Deborah Turbeville (1932-2013) was een invloedrijke Amerikaanse modefotograaf, bekend om haar onconventionele en avant-gardistische stijl. Haar werk is dromerig, mysterieus, bijna surrealistisch en ambigue. Het tegenovergestelde van de glanzende, commerciële modefotografie uit haar tijd.

Turbeville begon haar carrière als moderedacteur bij Harper’s Bazaar, maar stapte over naar fotografie in de jaren zestig. Haar doorbraak kwam met een controversiële fotoserie voor Vogue in 1975, die vrouwen toonde in vervallen badhuizen, niet glamoureus, maar kwetsbaar en raadselachtig.

Deborah Turbeville modefotografie dromerig mysterieus stijl FOAM

De expositie in FOAM

FOAM heeft een hele mooie tentoonstelling samengesteld van Turbeville’s werk. Wat direct opvalt, is hoe fysiek haar collages zijn: foto’s aan elkaar geplakt met tape, vastgezet met spelden, gescheurd en opnieuw samengesteld.

Deze werkwijze, analoog, tactiel, experimenteel, staat haaks op de gepolijste digitale fotografie van vandaag. Turbeville knipte haar foto’s letterlijk uit, legde ze naast elkaar, verschoof ze, plakte ze vast. De tape en spelden zijn onderdeel van het werk, geen hulpmiddelen maar esthetische elementen.

Deborah Turbeville fotocollage detail FOAM tentoonstelling Amsterdam

Masterpieces met tape en spelden

Het fascinerendste aan de expositie is hoe ruw en onaf sommige werken eruitzien, en tegelijkertijd hoe verfijnd de composities zijn. Een collage kan bestaan uit tientallen foto’s, elk met een andere belichting, een ander perspectief, een andere toon. Maar samen vormen ze één coherent, mysterieus geheel.

Turbeville’s collages zijn niet digitaal nabewerkt. Alles wat je ziet, de overlappingen, de tape, de rafelige randen, is fysiek aanwezig in het originele werk. Dit geeft de foto’s een ambachtelijke kwaliteit die je zelden ziet in moderne fotografie.

Deborah Turbeville fotocollage met tape en spelden FOAM Amsterdam

Analoge relevantie in AI tijden

In een tijd waarin AI-gegenereerde beelden binnen seconden kunnen worden gemaakt, voelt Turbeville’s werk bijna subversief. Het is langzaam, fysiek, imperfect. Het omarmt ruis, waas en onduidelijkheid in plaats van ze weg te retoucheren.

Haar werk laat zien dat fotografie niet alleen gaat om het vastleggen van een moment, maar ook om het construeren van een gevoel, een sfeer, een wereld. De tape en spelden zijn niet alleen technische hulpmiddelen — ze zijn onderdeel van die wereld.

Bekijk ook:

Deborah Turbeville fotocollage detail FOAM tentoonstelling Amsterdam

Koninginneweg

Koninginneweg

Amsterdam

Brake

 Amsterdam