8 april 2023. Gisteren zagen we een bakkerij tegenover ons hotel. Sinds we in Japan zijn, hebben we geen knapperig brood meer gegeten, en we verheugen ons op een vers pistoletje of een ander fris broodje. Maar de tafeltjes in de bakkerij blijken vol te liggen met zacht, zoet brood: currybroodjes, chocoladebroodjes, tonijnsaladebroodjes. Een wirwar aan smaken. Een beetje teleurgesteld kopen we broodjes met tonijnsalade — die gelukkig erg lekker blijken te zijn.
We wandelen door de stad en nu valt ons iets op: de maaltijdexemplaren in de vitrines voor de restaurants. Wat we in Tokio en Osaka al vaker zagen, maar waar we toen weinig aandacht aan schonken, is dat elke maaltijd die een restaurant serveert, trots wordt geëxposeerd in de etalage. Glimmende paling op rijst, van glanzend geglazuurd plastic, in een doosje van dun hout, met een plastic schijfje ingemaakte gember en een toefje groen plastic sla. Het ziet er bijna echt uit.
We bezoeken een kleine tempel op weg naar het keizerlijk paleis in de Kyotogyoen, een groot park. Onderweg komen we langs velden waar jongens en meisjes honkbal spelen. Bij het paleis blijkt dat we alleen de buitenkant mogen bewonderen. We kijken uit over een binnenplaats met strak aangeharkt grind. Mijn recalcitrante karakter wil me hierdoorheen laten rennen en deze autistisch aandoende regelmaat doen verstoren.
Via het immense station van Kyoto lopen we naar de To-ji-tempel. Overal staan emmers water klaar — voor het geval er brand uitbreekt. Veel historische gebouwen zijn een of meerdere keren door brand verwoest. We dwalen over het terrein en bekijken de tempels in de warmte. Hier is de hoogste pagode van Japan: 5 verdiepingen die de toren tot 55 meter doen oprijzen. Het lijkt een kwetsbare constructie.
We wandelen in de richting van Fushimi Inari, het beroemde tempelcomplex van Kyoto. Een stukje met de trein. We volgen de toeristenstroom een stuk de heuvel op. Het late middaglicht is mooi maar de drukte overweldigend. We besluiten morgen vroeg terug te komen en het complex dan echt te beklimmen.
’s Avonds eten we in een sushi-bar in een overdekt winkelcentrum.
Dit is de zeventiende aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.
7 april 2023. Na het ontbijt checken we uit. Het regent weer – of nog steeds. We rennen door de regen naar het station, vlak bij het hotel. Daar ontdekken we dat de trein naar Okayama is geannuleerd door de hevige regenval. Er rijdt vandaag geen enkele trein door de bergen van het binnenland naar het noorden. Er is een bus geregeld die ons naar Awa Ikeda, in het noorden van het eiland, zal brengen. Van daaruit kan het weer verder met de trein naar Okayama en de Shinkansen naar Kyoto.
De bus slingert door het intrigerende landschap van Shikoku: steile bergen, diepe valleien, groene hellingen. Maar de wolken hangen zo laag dat ze de toppen verbergen, en de regen slaat tegen de ramen. We hadden zoveel meer van dit onverwachte avontuur kunnen genieten.
In Awa Ikeda worden we als pakketjes behandeld: de bus uit, de trein in, geen tijd voor twijfel. Efficiënt, dat wel. Het alternatieve vervoer voor de uitgevallen trein is strak geregeld.
De trein brengt ons over de lange brug weer naar het ‘vaste land’ van Honshu. We stappen over in Okayama en bereiken Kyoto als gepland.
Wat ons direct opvalt in Kyoto: er zijn enorm veel toeristen. We zijn het niet meer gewend na het toerismeluwe Shikoku. De toeristen denken kennelijk allemaal dat je alleen met de taxi kunt reizen in Kyoto; er staat een rij van zeker honderd meter voor de taxistandplaats bij het station. Allemaal westerse gezichten. Wij nemen de bus, vijfentwintig meter verderop, en laten ons voor 230 yen naar ons hotel rijden.
We checken in, pakken uit en gaan dan even de stad in. We vinden een enorme boekwinkel waar een hele wand gevuld is met Engelse manga. We neuzen er een tijdje doorheen en kopen een aantal exemplaren van Spy Family en Dragon Ball. Daarna gaan we naar de overdekte markt. Hier laten we ons door de stroom toeristen opzuigen, totdat we het zat zijn en trek hebben gekregen.
We eten in een gyoza-restaurant, dat we ontdekken in een achteraf steegje. Gyoza zijn gebakken kleine, knapperige deegzakjes gevuld met vlees en groente, een Japanse variant op dumplings. Geweldig lekker. Als we weer buiten staan, valt de laatste regen. Voor de komende dagen ziet het weerbericht er een stuk beter uit. Dat is wel fijn na twee volle dagen regen.
Dit is de zestiende aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.
Ik ben niet zo’n vogelaar, maar het achtergrondconcert op de vroege ochtend in West aan Zee is indrukwekkend en divers. Een minuutje Merlin levert een fraaie verzameling vogels op: grasmus, fazant, wulp, boerenzwaluw, groenling, huismus, koekoek, putter, kneu, barmsijs, kokmeeuw, scholekster, kauw, grauwe gans, winterkoning.
Later langs het strand. Hier is niks, en ik loop met een fototoestel en maak foto’s van niks. Steltlopertjes en aalscholvers die met hun uitgespreide vleugels op het strand staan, poserend als bodybuilders. Bij de strandopgang van Midsland aan Zee zie ik een fotoshoot van een zwangere vrouw. Haar enorme witte buik schittert in de zon.
Terug in ons huisje. Ik lees More Days at the Morisaki Bookshop, van Satoshi Yagisawa, het vervolg op Days at the Morisaki Bookshop. Ik zak in slaap in het zonnetje. Als ik op de fiets wil stappen om me bij de rest van de uitgewinkelde familie te voegen kom ik er achter dat ik de accu van de fiets thuis heb laten liggen.
Ik wandel een half uurtje naar Midsland. Een man met een gebruinde waddenkop en felblauwe ogen helpt me geroutineerd aan een fiets.
‘Dit is wel een bedrijf, he’ zegt hij tegen een collega die iets vanuit de andere kant van de winkel tegen hem zegt dat ik niet versta.
Lunch bij Puravida in het dorp aan een wankel tafeltje. Aan de andere kant van de straat verschonen zes volwassenen met veel theater een baby.
Later in de strandtent. Hier wordt veel bier gedronken. Een groepje brallerige dertigers is luidruchtig en aangeschoten. Naast ons zitten een gebruinde vrouw en een kale man met een petje bier te drinken. In de tijd dat wij op het terras tikken ze ieder minstens vijf vaasjes weg.
We rijden naar Formerum voor zonnebrandcrème. Ook vergeten, en zeker nodig. We rijden door naar Heartbreak Hotel bij Oosterend. Een vader doet op de parkeerplaats een dansje met zijn dochters. Muziek schettert uit de smartphone van een van de meisjes. Katy Perry, of Taylor Swift, of een van die andere zangeressen die ik niet goed kan identificeren. Op het terras is het plotseling dringen.
‘s Middags wandelt ik een rondje. Ik was hier in februari, toen was het barkoud en kaal. Nu dwingen loslopende runderen met tot een klein omweggetje door het struweel.
5 april 2023. Ontbijt in een steriele ontbijtzaal. Op de achtergrond klinkt ondefinieerbare klassieke pianomuziek, alsof iemand een cd heeft ingedrukt en erbij is weggelopen. De tafels staan anderhalve meter uit elkaar, waardoor je je voelt als de enige gast in een verlaten hotel. Een groot raam biedt uitzicht over de straat voor het hotel. Het is bewolkt. De voorspelling: regen. Maar voorlopig blijft het droog.
Kale ontbijtzaal van ons hotel in Kochi
Gelukkig, want zo kunnen we wandelen in de Kochi Prefectural Makino Botanical Garden. Bij het station nemen we een bus die ons afzet onderaan de heuvel waarop de tuin ligt. Later ontdekken we dat er ook een buslijn is die tot aan de ingang rijdt. Maar goed, we wandelen omhoog via een pad dat volgens de bordjes speciaal is aangelegd voor monniken op bedevaart. Halverwege komt ons een monnik tegemoet, met een rugzakje op zijn rug. Hij grijnst en groet in het voorbijgaan. Puur toeval, want we zullen er geen tweede tegenkomen.
Straatbeeld in Kochi
Boven bekijken we eerst de Chikurin-tempel, dan de botanische tuin zelf, die in een klein dal en op de hellingen ligt. Veel staat nog niet in bloei — over een maand of twee moet het hier nog mooier zijn. We nemen de bus terug, die wel voor de ingang stopt.
In de botanische tuin van Kochi
In de middag bezoeken we het Ryuichi Yokoyama Memorial Manga Museum. Veel mangakunstenaars komen uit deze provincie, en hun films hebben regelmatig prijzen gewonnen in Cannes. Kochi heeft zelfs model gestaan voor een film van Miyazaki. Leuk om plekken eerst op foto’s en dan in tekeningen terug te zien.
Het museum zit in een enorm, verder leegstaand kantoorpand. Met de lift naar de derde verdieping. De dames achter het loket zijn vriendelijk, maar verstaan geen woord Engels. Met gebaren, buigingen en een plattegrond begrijpen we dat de tentoonstelling over drie verdiepingen is verdeeld. We lopen onzeker rond — er is een strakke route met pijltjes, maar we mogen ook zelf kiezen. We zijn de enigen.
De tweede afdeling is nog te vinden, maar de derde? We raken het spoor bijster. Moeten we een lift nemen? En waar is die lift? Terug bij de receptie typt een van de dames een tekst in Google Translate. Desalniettemin loopt ze voor ons uit, neemt ons mee in de lift naar de zevende etage, en brengt ons via gangetjes naar een tafeltje waarachter twee oudere dames de wacht houden. We worden overgedragen, bedanken haar uitbundig, en ze verdwijnt weer naar beneden. De oudere dames willen nog wel even ons ticket zien. Regels zijn regels.
We bekijken de ruimtes op deze verdieping. Dan is het tijd om te gaan. Maar hoe? De dames lachen en zwaaien, maar begrijpen niet wat we willen. Op goed geluk lopen we door de gangen. We zien weer een tafeltje, weer twee dames. Met buigingen en beleefdheden proberen we de weg te vragen, maar eerst moeten we een formulier invullen: naam, adres. Een man die erbij staat spreekt vijf woorden Engels: “Where you live?”
“Netherlands.”
“What?”
“Holland.”
“Ah! Holland!”
We worden naar een andere zaal geduwd. Daar staan stoeltjes van onbewerkte houten takjes. “He made, he made!”, roept de man enthousiast, wijzend met een aanwijsstok met een roze handje eraan. Een andere man grijnst trots naast de stoeltjes. We kijken elkaar aan. Waar zijn we in godsnaam terechtgekomen? Achter onze mondkapjes verbergen we een lach.
“Nice!”, zeggen we. We worden door de zaal geleid. Achter ons verzamelt zich een groepje oudere mensen. We horen “Holland” een paar keer vallen, gevolgd door oh’s en ah’s. Waar komen die mensen opeens vandaan?
Uit het gezelschap stapt een excentriek geklede dame naar voren. Ze wijst naar kunstwerkjes aan de muur, dan naar zichzelf. We complimenteren haar met het werk. We lopen door zaal na zaal, steeds verder meegevoerd door de kunstenares, met de man van vijf-woorden-Engels vrolijk kwekkend achter ons aan, zwaaiend met zijn stok met roze handje.
Een half uur later staan we eindelijk buiten.
Uitgang van het museumWachtend op de bus, in de regen, bij de AEON mall in Kochi
Het is gaan regenen. We besluiten om wat spullen te kopen in de AEON Mall van Kochi, een groot overdekt winkelcentrum ten noorden van het station. We pakken de bus er naartoe. In de mall kopen we wat praktische spullen, struinen wat rond en eten wat. Als we weer buiten staan, regent het Hollandse pijpenstelen. We nemen de bus terug en komen niet meer van onze kamer af.
In de bus terug naar ons hotel in Kochi
Dit is de veertiende aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.
3 april 2023. De conducteur op de trein naar Uchiko controleert de kaartjes met een onverwacht ritueel: hij gaat voorin de wagon staan, neemt zijn pet af, buigt en kondigt aan dat hij de tickets graag wil zien. Hij loopt van passagier naar passagier, bestudeert de kaartjes, noteert iets in een boekje. Dan is hij klaar. Hij gaat weer voorin de wagon staan, neemt zijn pet af en bedankt de passagiers voor hun medewerking. Uiterst elegant. Zo’n klein moment, maar het voelt als een minicursus in Japanse omgangsvormen.
We stappen uit bij station Uchiko. Hier moeten we een stukje wandelen naar het oude dorp. We staan even te treuzelen, te kijken welke weg we op moeten, als er weer zo’n Japanner uit het niets opduikt. Hij is uiterst directief. Die weg, dan deze, en dan daar kijken. En nu hop… lopen! We gehoorzamen. Het is niet de eerste keer dat we op deze reis door een onbekende worden bijgestuurd. Het voelt als een mix van gastvrijheid en militaire precisie.
We maken een wandeling langs de wegen. Alles is onbekend en dus bijzonder. Ik weet niet waar ik moet stoppen met foto’s maken.
In het oude dorp is de belangrijkste bezienswaardigheid het Uchiko-za, het oude theater. Dit theater, gebouwd in 1916, is een van de weinige overgebleven kabuki-theaters in Japan. Het staat bekend om zijn traditionele houten architectuur, met bijzondere houtsnijwerken en een draaibare scène — destijds bedoeld om snel van decor te wisselen. Het theater was oorspronkelijk het culturele hart van de regio, waar zowel kabuki- als bunraku-voorstellingen (poppentheater) werden gegeven. Het is nog steeds in gebruik voor speciale voorstellingen. We krijgen een inkijkje achter de schermen, lopen achter het podium langs en kijken op de eerste verdieping, waar ook toeschouwers konden zitten. Het voelt als een stap terug in de tijd, alsof de acteurs elk moment kunnen binnenkomen.
We dwalen door Yokaichi-Gokoku, het historische centrum van Uchiko. De huizen en gebouwen hier zijn gerestaureerd en geconserveerd in authentieke stijl. Traditionele houten huizen, historische winkels, werkplaatsen — alles ademt het verleden. We lunchen in een van de behouden straatjes. Bij de maaltijd drinken we jabarasap, een frisse sap van de Japanse citrusvrucht jabara. Volgens the interweb een lokale specialiteit.
Na de lunch bezoeken we een museum over de wasproductie, waar Uchiko bekend om staat. Geen bijenwas hier, maar was gemaakt van de besjes van de sumac-boom. De besjes worden gestampt en uitgeperst; het sap is een wasachtige substantie, waar ook de speciale Uchiko-kaarsen van worden gemaakt. Het proces is ambachtelijk, bijna ritueel — net als zoveel in dit dorp.
Verderop in het dorp ontdekken we een grote boeddhistische tempel: Kosho, met een enorm liggend boeddhabeeld. De boekjes kennen deze tempel niet. Een kadootje dus, een onverwachte vondst. Precies het soort moment dat een reis bijzonder maakt.
Dit is de twaalfde aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.
