Vogels, vergeten accu’s en veel bier – een dag op Terschelling

Ik ben niet zo’n vogelaar, maar het achtergrondconcert op de vroege ochtend in West aan Zee is indrukwekkend en divers. Een minuutje Merlin levert een fraaie verzameling vogels op: grasmus, fazant, wulp, boerenzwaluw, groenling, huismus, koekoek, putter, kneu, barmsijs, kokmeeuw, scholekster, kauw, grauwe gans, winterkoning.

Later langs het strand. Hier is niks, en ik loop met een fototoestel en maak foto’s van niks. Steltlopertjes en aalscholvers die met hun uitgespreide vleugels op het strand staan, poserend als bodybuilders. Bij de strandopgang van Midsland aan Zee zie ik een fotoshoot van een zwangere vrouw. Haar enorme witte buik schittert in de zon.

more days at the morisaki bookshop van satoshi yagisawa - book cover

Terug in ons huisje. Ik lees More Days at the Morisaki Bookshop, van Satoshi Yagisawa, het vervolg op Days at the Morisaki Bookshop. Ik zak in slaap in het zonnetje. Als ik op de fiets wil stappen om me bij de rest van de uitgewinkelde familie te voegen kom ik er achter dat ik de accu van de fiets thuis heb laten liggen.

Ik wandel een half uurtje naar Midsland. Een man met een gebruinde waddenkop en felblauwe ogen helpt me geroutineerd aan een fiets.

‘Dit is wel een bedrijf, he’ zegt hij tegen een collega die iets vanuit de andere kant van de winkel tegen hem zegt dat ik niet versta.

Lunch bij Puravida in het dorp aan een wankel tafeltje. Aan de andere kant van de straat verschonen zes volwassenen met veel theater een baby.

Later in de strandtent. Hier wordt veel bier gedronken. Een groepje brallerige dertigers is luidruchtig en aangeschoten. Naast ons zitten een gebruinde vrouw en een kale man met een petje bier te drinken. In de tijd dat wij op het terras tikken ze ieder minstens vijf vaasjes weg.

More Days at the Morisaki Bookshop uitgelezen. Een leuk boek met een mooi einde. Jane Friedman’s The Business of Being a Writer is de volgende op de stapel. Samen met The Convenience Store by the Sea.

We rijden naar Formerum voor zonnebrandcrème. Ook vergeten, en zeker nodig. We rijden door naar Heartbreak Hotel bij Oosterend. Een vader doet op de parkeerplaats een dansje met zijn dochters. Muziek schettert uit de smartphone van een van de meisjes. Katy Perry, of Taylor Swift, of een van die andere zangeressen die ik niet goed kan identificeren. Op het terras is het plotseling dringen.

‘s Middags wandelt ik een rondje. Ik was hier in februari, toen was het barkoud en kaal. Nu dwingen loslopende runderen met tot een klein omweggetje door het struweel.

Gelezen: De Arrogante Aap, Murakami en anderen

Christine Webb is een leerling van Frans de Waal. Ze schreef een boek met de grappige naam De Arrogante Aap. Ik vond het lastig te lezen. Het is zo’n boek dat één idee helemaal uitspint in

verschillende richtingen, voorziet van wetenschappelijke onderbouwing en een web van citaten. Ik heb daar al snel genoeg van. Ik scande het door op zoek naar een volgend idee, maar het komt niet.

Dat ene idee: de mens is geen uniek wezen, maar één van de vele levensvormen op aarde. Kinderen maken van nature geen onderscheid tussen mens en dier. Taal maakt ons niet uniek – ook dieren communiceren. En onze taal creëert bewust afstand: we zeggen biefstuk, niet koeienvlees. Gereedschapsgebruik? Niet exclusief menselijk. Wetenschappers die apen in gevangenschap bestuderen zien ander gedrag dan in de vrije natuur – een methodologisch probleem dat meer zegt over de wetenschap dan over de apen. Minder antropocentrisme zou ook tot minder racisme leiden. Webb bepleit een nieuw mensbeeld, zonder menselijk exceptionalisme, met meer mededogen voor de aarde en de andere wezens die er op leven. Een interessante kijk. Maar met de huidige wereldleiders onderdrukt je het cynisme nauwelijks.

Ik las ook Satoshi Yagisawa’s Days at the Torunka Café. Ik kende hem van Days at the Morisaki Bookshop – liep tegen dit boek aan en kocht het onmiddellijk. Drie verhalen die enigszins over elkaar liggen, over bezoekers en personeel van een koffiehuis in Tokyo.

Op fotofestival West-Friesland hielp ik bij twee lezingen van fotograaf Govert de Roos, en kocht zijn fotoboek Prince – Detroit 1984. De Roos raakte bekend in de scene rond Prince via foto’s die hij maakte van Vanity 6, en met een omweg werd hij uitgenodigd om tijdens een concert in Detroit het hele optreden te fotograferen. Als je Govert hoort vertellen begrijp je ook waarom artiesten met deze warme man wegliepen.

Van Haruki Murakami las ik Jazzportretten. Ik ben op geen enkele manier into jazz, maar als Murakami er over schrijft krijg je meteen zin om er naar te luisteren.

 Satoshi Yagisawa's Days at the Torunka Café cover
Govert de roos - vanity 6
govert de roos - prince detrot 1984

912 uur Japan — het boek begint vorm te krijgen

Het reisverslag van onze reis door Japan krijgt langzaam de vorm van een boek. 163 pagina’s tot nu toe in Affinity Publisher. Palatino als lettertype, 6×9 inch, foto’s afgewisseld met tekst.

Met die opmaak gaan ook de details waar je niet eerder bij stilstaat. Waar komt de copyrightpagina. Wat staat er op de titelpagina. Hoe ziet de inhoudsopgave eruit — alleen plaatsnamen, of ook de datums. Of helemaal geen puntjes tussen titel en paginanummer, want ziet dat er gedateerd uit?

De kaart voorin is met de hand getekend in Affinity Designer — de rode lijn is de route. Zuid-Honshu en Shikoku, van Tokyo tot Kamakura.

Het duurt nog even voor het klaar is.

Kaart en inhoudsopgave Japan reisboek Affinity Publisher
Lay-out Japan reisboek in Affinity Publisher met foto's Nikko

Tosa washi en Anpanman — een regendag in Kochi, Shikoku

6 april 2023. Het weerbericht voorspelt de hele dag regen. Tot halverwege de middag blijft het gelukkig beperkt tot lichte motregen.

ontbijt in het hotel

Kochi staat bekend om zijn papiermakerij: Tosa washi, een traditionele manier van papier maken.
In Ino, een plaatsje op 10 minuten met de trein van Kochi, is een papiermuseum, dat het traditionele papierproductieproces laat zien. Door de lichte motregen wandelen we door het kleine, een beetje vervallen plaatsje Ino.

in de trein tussen kochi en ino japan
straat in ino japan

Als we het museum binnenkomen, is een oudere dame net begonnen met een demonstratie van papier scheppen. Een gids legt het proces uit aan een klein groepje Japanse toeristen, in het Japans, dus dat kunnen we helaas niet volgen. Een aantal keren wordt een grote zeef door een bak gehaald met ondoorzichtig, pulpig vocht. In de zeef blijft een wit laagje vezels liggen, dat met elke schep voller wordt. Het pulpwater wordt regelmatig doorgeroerd. Als de laag dik genoeg is, wordt de zeef op een houten staander gezet om verder uit te lekken.

In een volgende ruimte zijn historische gereedschappen en vele soorten papier te zien: om op te schrijven, voor kamerschermen, kalligrafie, origami, knippen en plakken. In het winkeltje bij het museum vind je veel papier, boekjes, maar ook de catalogi van de deelnemers aan de Triennale – die zien er fraai uit. Ik ontdek hier dat Kochi, en specifiek het Ino-Cho museum, de locatie is voor de International Triennial Exhibition of Prints, een evenement gewijd aan de kunst van het maken van origineel printwerk. Ik koop een paar catalogi.

We proberen de tram terug naar Kochi te nemen en wandelen van de ene halte naar de volgende. Het is onduidelijk waar de tram stopt. We moeten concluderen dat de tram niet rijdt. We bezoeken een tempel in Asakura, een plaatsje verderop: de Asakura Shrine. We wandelen om het complex heen. Het ziet er fraai uit, maar helaas is het gesloten.

bij de Asakura Shrine in ino japan

We rijden met de trein terug naar Kochi. We wandelen naar de overdekte Hirome-markt, eten ontzettend lekker street food en gaan terug naar het hotel.

We doen een wasje – dat moet ook gebeuren – en plannen de reis voor morgen naar Kyoto.
Buiten regent het inmiddels Japans holpijpestelen. Met achttien tot twintig graden is het in ieder geval niet koud.

’s Avonds lezen we in een boekje dat Kochi de geboorteplaats is van Anpanman, een stripfiguur bedacht door Takashi Yanase. Hij is zo populair in Kochi, en eigenlijk in heel Japan, dat hij overal in het straatbeeld terug te vinden is. Er rijden zelfs treinen van Anpanman. Anpan is een Japans zoet broodje gevuld met bonenpasta. Het gezicht van de Anpanman lijkt op zo’n broodje.

straatbeeld kochi japan met tram

Kochi in Japan: botanische tuin, mangamuseum en een surrealistische middag

5 april 2023. Ontbijt in een steriele ontbijtzaal. Op de achtergrond klinkt ondefinieerbare klassieke pianomuziek, alsof iemand een cd heeft ingedrukt en erbij is weggelopen. De tafels staan anderhalve meter uit elkaar, waardoor je je voelt als de enige gast in een verlaten hotel. Een groot raam biedt uitzicht over de straat voor het hotel. Het is bewolkt. De voorspelling: regen. Maar voorlopig blijft het droog.

Kale ontbijtzaal van ons hotel in Kochi
Kale ontbijtzaal van ons hotel in Kochi

Gelukkig, want zo kunnen we wandelen in de Kochi Prefectural Makino Botanical Garden. Bij het station nemen we een bus die ons afzet onderaan de heuvel waarop de tuin ligt. Later ontdekken we dat er ook een buslijn is die tot aan de ingang rijdt. Maar goed, we wandelen omhoog via een pad dat volgens de bordjes speciaal is aangelegd voor monniken op bedevaart. Halverwege komt ons een monnik tegemoet, met een rugzakje op zijn rug. Hij grijnst en groet in het voorbijgaan. Puur toeval, want we zullen er geen tweede tegenkomen.

Straatbeeld in Kochi, Japan
Straatbeeld in Kochi

Boven bekijken we eerst de Chikurin-tempel, dan de botanische tuin zelf, die in een klein dal en op de hellingen ligt. Veel staat nog niet in bloei — over een maand of twee moet het hier nog mooier zijn. We nemen de bus terug, die wel voor de ingang stopt.

Kochi Prefectural Makino Botanical Garden in Japan
In de botanische tuin van Kochi

In de middag bezoeken we het Ryuichi Yokoyama Memorial Manga Museum. Veel mangakunstenaars komen uit deze provincie, en hun films hebben regelmatig prijzen gewonnen in Cannes. Kochi heeft zelfs model gestaan voor een film van Miyazaki. Leuk om plekken eerst op foto’s en dan in tekeningen terug te zien.

Het museum zit in een enorm, verder leegstaand kantoorpand. Met de lift naar de derde verdieping. De dames achter het loket zijn vriendelijk, maar verstaan geen woord Engels. Met gebaren, buigingen en een plattegrond begrijpen we dat de tentoonstelling over drie verdiepingen is verdeeld. We lopen onzeker rond — er is een strakke route met pijltjes, maar we mogen ook zelf kiezen. We zijn de enigen.

De tweede afdeling is nog te vinden, maar de derde? We raken het spoor bijster. Moeten we een lift nemen? En waar is die lift? Terug bij de receptie typt een van de dames een tekst in Google Translate. Desalniettemin loopt ze voor ons uit, neemt ons mee in de lift naar de zevende etage, en brengt ons via gangetjes naar een tafeltje waarachter twee oudere dames de wacht houden. We worden overgedragen, bedanken haar uitbundig, en ze verdwijnt weer naar beneden. De oudere dames willen nog wel even ons ticket zien. Regels zijn regels.

We bekijken de ruimtes op deze verdieping. Dan is het tijd om te gaan. Maar hoe? De dames lachen en zwaaien, maar begrijpen niet wat we willen. Op goed geluk lopen we door de gangen. We zien weer een tafeltje, weer twee dames. Met buigingen en beleefdheden proberen we de weg te vragen, maar eerst moeten we een formulier invullen: naam, adres. Een man die erbij staat spreekt vijf woorden Engels: “Where you live?”

“Netherlands.”

“What?”

“Holland.”

“Ah! Holland!”

We worden naar een andere zaal geduwd. Daar staan stoeltjes van onbewerkte houten takjes. “He made, he made!”, roept de man enthousiast, wijzend met een aanwijsstok met een roze handje eraan. Een andere man grijnst trots naast de stoeltjes. We kijken elkaar aan. Waar zijn we in godsnaam terechtgekomen? Achter onze mondkapjes verbergen we een lach.

“Nice!”, zeggen we. We worden door de zaal geleid. Achter ons verzamelt zich een groepje oudere mensen. We horen “Holland” een paar keer vallen, gevolgd door oh’s en ah’s. Waar komen die mensen opeens vandaan?

Uit het gezelschap stapt een excentriek geklede dame naar voren. Ze wijst naar kunstwerkjes aan de muur, dan naar zichzelf. We complimenteren haar met het werk. We lopen door zaal na zaal, steeds verder meegevoerd door de kunstenares, met de man van vijf-woorden-Engels vrolijk kwekkend achter ons aan, zwaaiend met zijn stok met roze handje.

Een half uur later staan we eindelijk buiten.

Uitgang van het museum
Bushalte bij AEON Mall in Kochi tijdens regen
Wachtend op de bus, in de regen, bij de AEON mall in Kochi

Het is gaan regenen. We besluiten om wat spullen te kopen in de AEON Mall van Kochi, een groot overdekt winkelcentrum ten noorden van het station. We pakken de bus er naartoe. In de mall kopen we wat praktische spullen, struinen wat rond en eten wat. Als we weer buiten staan, regent het Hollandse pijpenstelen. We nemen de bus terug en komen niet meer van onze kamer af.

In de bus terug naar ons hotel in Kochi
In de bus terug naar ons hotel in Kochi

Dit is de veertiende aflevering van de serie ‘912 uur Japan’.

Lees hier de vorige aflevering.

Alle reizen.