De boeken van de afgelopen week.

De troost van de filosofie

Alain de Botton, uit de ramsh van mijn zoon geplukt en herlezen.

We proberen ons aan te passen en aardig gevonden te worden, zegt De Botton, maar de wijsgeer zwicht niet voor impopulariteit en verkettering door de staat. In de wijsgeren vindt hij een tegenwicht tegen de slaafse neiging om maatschappelijk goedgekeurde gewoontes en denkbeelden te volgen. De gedachten van Socrates, Epicurus, Seneca, Montaigne, Schopenhauer en Nietzsche bieden hem inspiratie om onze eigen overtuigingen te vormen en vooral om ze kritisch te bekijken.

Ook al zijn mensen nog zo belangrijk, ze kunnen ongelijk hebben. En dat komt doordat ze nooit logisch hebben nagedacht over hun opvattingen. Socrates leert dat een stelling pas echt waar is als ze niet te weerleggen valt, en dat we onze denkbeelden dus kritisch moeten toetsen, met redenen én met tegenargumenten.

Epicurus leert ons onze vage gevoelens van angst en lust te onderzoeken. Een aangenaam leven heeft volgens hem een paar essentiële ingrediënten: vriendschappen die gaan om het innerlijk en niet om uiterlijke schijn, vrijheid en reflectie. Epicurus zegt ook dat geluk en vermogen maar heel beperkt met elkaar samenhangen. Boven een minimale vermogensdrempel betekent geld niet dat je gelukkiger bent. Of andersom: als je niet gelukkig bent met weinig geld, zal je het ook niet worden met meer.

Volgens Seneca worden we vooral geplaagd door frustraties die we niet hebben zien aankomen en die we niet kunnen bevatten. Als we anders omgaan met onze verwachtingen, kunnen we kalmer blijven bij tegenslagen. Als we geen zulke hooggespannen verwachtingen hadden, zouden we ons ook minder kwaad maken wanneer ze uitblijven. Het leven is niet rechtvaardig, en daar moeten we ons bij neerleggen. Als je je angsten inbeeldt als iets dat zeker gaat gebeuren, kun je jezelf er ook gemakkelijker aan conformeren: dan kan het hoogstens meevallen. En als iemand je krenkt, geloof niet dat die persoon dat opzettelijk deed. Geef gebeurtenissen niet steeds het slechtste mogelijke etiket. Leg niet alles verkeerd uit. Sommige dingen kunnen we niet veranderen, maar wel de manier waarop we ermee omgaan.

In Montaigne vindt De Botton verschillende opbeurende gedachten. We moeten onze zwakheden en dwaasheden toegeven. Er blijft dan genoeg over. Montaigne verbaast zich ook over de bekrompenheid van mensen die het onbekende als slecht beoordelen. Wat de ene samenleving vreemd vindt, is in een andere heel normaal. Voor Montaigne is vriendschap bovendien een essentieel onderdeel van een gelukkig leven. Hij maakt onderscheid tussen geleerdheid en wijsheid, heeft oog voor het nederige, het kleine, en ergert zich aan hoogdravendheid. Filosofie en wetenschap zouden net zo goed leesbaar moeten zijn als andere boeken. Filosofen die zich bedienen van woorden die je op straat niet hoort, ziet hij als mensen met schoolmeesterachtige eerzucht. Wees niet bang om je grote voorbeelden in twijfel te trekken; alleen zo bereik je originaliteit. Neem je tijdgenoten net zo serieus als de groten uit het verleden, want zij zijn net zo interessant. De klassieken konden net zo bekrompen en saai zijn. Papegaai niet na. IJdelheid en gebrek aan zelfvertrouwen maken dat je je vastklampt aan het bekende. Maar in ieder leven zijn interessante ideeën te vinden.

Volgens Schopenhauer wordt ons onbewuste geregeerd door de wil tot leven, terwijl ons bewuste daaraan ondergeschikt is—heel rudimentair. We worden verliefd en trouwen, omdat we met die persoon gezonde kinderen kunnen voortbrengen. Dus als een verliefdheid mislukt of we worden afgewezen, is dat volgens zijn logica minder erg: dan waren we niet geschikt om met die persoon een evenwichtig nageslacht te produceren. Een mooie zin van Schopenhauer over kunst luidt: “De essentie van de kunst is dat een geval representatief is voor duizend andere.”

Tenslotte arriveert De Botton bij Nietzsche. Die zegt: een bevredigend leven bereik je niet door pijn te vermijden, maar door te aanvaarden dat pijn en wrijving natuurlijke onderdelen zijn van iets goeds tot stand brengen. Vreugde ligt dicht bij leed. De kunst van het leven bestaat er volgens Nietzsche uit voordeel te doen met je tegenslagen. Talent is overschat: de groten hebben zich door tegenslagen laten vormen. Ook hij pleit tegen verhevenheid en voor de degelijke ernst van de ambachtsman. Drank en christendom ontmoedigen ons om onze problemen te koesteren en ontnemen ons zo de kans op voldoening.

De Duiker – Mathijs Deen

De Duiker is het tweede deel in de Waddenthrillers-serie van Deen.

Bij een wrak dat al jaren in de Waddenzee ligt, wordt het lichaam gevonden van een duiker die recent is overleden. Het ziet er duidelijk naar uit dat hij is vermoord. Rechercheur Lieuwe Cupido, de hoofdpersoon in de Waddenthrillers, gaat op zoek naar de dader. Terwijl het onderzoek vordert, verweeft het verhaal zich met Cupido’s persoonlijke leven, dat wordt getekend door eerdere keren dat iemand bij een ongeluk op zee verdronk.

Goed geschreven. Ik lees zeker de rest ook.

De kracht van de middenmacht – Remco Breuker en Casper Wits

De kracht van de middenmacht laat zien hoe Zuid-Korea, Japan en Taiwan zich staande proberen te houden in het mondiale machtsverkeer tussen China, Rusland en de Verenigde Staten. Het betoog stelt dat Europa en Nederland lessen kunnen trekken uit de manier waarop deze landen hun regionale en geopolitieke problemen benaderen. De auteurs verbazen zich over het gebrek aan kennis over de Aziatische regio bij Nederlandse ambtenaren en diplomatieke functies. Ook binnen de EU is een afhankelijkheid van China ontstaan in infrastructuur en de productiesector, wat vraagt om een betere strategische aanpak.

Zuid-Korea kan daarbij een sleutelrol spelen in de omgang met China, omdat het de afgelopen zeventig jaar al eens zo’n proces heeft doorgemaakt. In Zuid-Korea is, ondanks alle spanningen, ruimte voor kritische stemmen: het opleggen van zwijgen wordt niet geaccepteerd. Dat zou immers het begin van onvrijheid zijn. Bovendien investeerde Zuid-Korea bewust in kennis van de Chinese cultuur, zodat het gericht kon kiezen welke aspecten het wilde overnemen en welke juist wilde afwijzen. Daardoor zijn Korea en, in vergelijkbare zin, Japan goed in staat hun eigen beleid op het gebied van wetenschap, innovatie en techniek te combineren met een evenwichtig buitenlands beleid.

Ook militair presenteren de auteurs Zuid-Korea als exemplarisch voor de EU. Zuid-Korea heeft sterk geïnvesteerd in een robuust leger en in een defensie-industrie. Een militaire samenwerking tussen Zuid-Korea, Japan en de EU kan daarom, zeker nu de VS mogelijk wegvallen onder Trump, wel eens een slimme strategie zijn.

Japan is na het afschudden van de Yoshida-doctrine die het land beperkte in het ontwikkelen van een eigen leger, in een vergelijkbare positie gekomen. Het land is een actieve speler geworden in het opbouwen van samenwerkingsverbanden met de middelgrote landen in Azië, en geldt daardoor als vergelijkbaar voorbeeld voor de EU naast Zuid-Korea.

Taiwan heeft, na een heel andere voorgeschiedenis rond de oorlog tussen de communisten en de Kuomintang (KMT), ook een vergelijkbare middenpositie weten te bereiken. Net als in Zuid-Korea heeft de bevolking ook in Taiwan autocratische ontwikkelingen weten te onderdrukken, wat een illustratie is van hoe een land met interne spanningen en buitenlandse druk toch sociale en economische vooruitgang kan boeken. Tegelijk benadrukken de auteurs dat Taiwan laat zien dat het toegeven aan de eisen van China de veiligheid in de regio juist verslechtert. Een stevigere opstelling zou volgens hen juist als tegenwicht kunnen dienen.

De auteurs vatten hun betoog in het boekje samen tot concrete beleidsaanbevelingen voor betere samenwerking. Die zou voor Nederland en de EU enerzijds en voor de drie betrokken landen anderzijds wederzijds gunstig zijn, op de terreinen economie, defensie en diplomatie.

Sisters in Yellow van Mieko Kawakami

De onzekere en onhandige tiener Hana vindt houvast bij haar mysterieuze vriendin Kimiko. Samen beginnen ze een bar, maar al snel verlangt Hana naar een heel andere vorm van vrijheid, zoals ze die ziet in Kiki, uit Miyazaki’s Kiki’s Delivery Service.

“I just thought how amazing it would be to leave home and work as much as I wanted, the way Kiki did.”

Terwijl de bar draait, het dagelijks leven zich ontwikkelt en de gebeurtenissen zich opstapelen nadat ze de deuren van de bar na een brand hebben moeten sluiten, blijkt Hana gaandeweg veranderd. Tot haar eigen verbazing groeit ze uit tot een taaie, zelfstandige jonge vrouw, die zowel haar eigen hoofd boven water weet te houden als dat van haar vriendinnen.

Geweldige, verrassende roman van Mieko Kawakami.