Neil Postman schreef dat een transitie naar visuele media de neergang van de aandacht voor lezen zou inhouden. Boeken, essays, lange artikelen, dat zijn media waarvoor je moeite moet doen, en die dus geen hapklare ‘messages’ zijn. The Medium is The Message, schreef McLuhan.

Nu lijken we steeds een punt te bereiken met nieuwe media waarbij we bedenken: what’s next. Nieuwe media, nieuwe messages. Radio, TV, Ebooks, blog, vlogs, AI. Of is het een cyclus, en moeten we wachten op een nieuwe technologie, die het lezen een andere message brengt. En brengt een nieuw medium het vorige medium om, of heeft het oudere medium nog steeds bestaansrecht, met zijn eigen uniek kenmerken – en … ‘message’.

Schrijver Maria Konnikova schrijft op haar blog: “We lose critical thinking ability. We lose our memory. We lose analytical skills. We lose metacognitive awareness. We lose creative thought. When we lose deep reading, we lose deep thinking.”

Maar eigenlijk is het het omzeilen van moeilijke dingen:

“When things are easy, we often come away with the false impression of learning, knowledge, and comprehension. We think we know something when we actually don’t. The process of struggling with material, of grappling with new ideas, of trying things that are difficult, both mentally and physically, is how we learn to do the thing, how we grow, how we go from thinking we know to actually knowing.”

Dus volgens Konnikova gaat het om het verlies van kritisch denken en kennis. Een kritiek die in de lijn ligt van de zorgen van Neil Postman. Waarbij het kennelijk als makkelijker wordt beschouwd om iets te leren via een video, of andere medium dan via lezen. De vraag is of dat waar is, en of deze reactie op de effecten van nieuwe media niet dezelfde onderschatting is als waar McLuhan over schreef met betrekking tot het nieuwe medium televisie.

“The main cause for disappointment in and for criticism of television is the failure on the part of its critics to view it as a totally new technology which demands different sensory responses.”

Podcaster en schrijver Tim Ferriss (dubbel r dubbel s) speculeert op zijn blog over hoe AI de markt voor een categorie non-fictieboeken heeft beïnvloed. Hij voert als bewijslast de verkoopcijfers van zijn eigen boeken aan. Wat Ferriss er niet bij vertelt, is dat hij met de Four Hour Workweek een boek heeft gepubliceerd dat een uitzonderlijk lange tijd goed heeft verkocht. En als je meer context bij zijn cijfers geeft, is de vraag of een uiteindelijke decline niet te verwachten was. Zijn laatste boek publiceerde hij meer dan 10 jaar geleden. Misschien is de glans gewoon van Ferriss af. De nieuwe lezer kent hem niet. Daarnaast denk ik dat als je boek zich laat samenvatten tot een paar ideeën en de vorm van het boek een opgeblazen ballon rond deze ideeën vormt, zoals ik eerder schrijf over bijvoorbeeld Tony Robbins, dan kan een tool die de lucht uit zo’n boek laat lopen ook als een zegen beschouwd worden. Niet voor de auteur of de uitgever, maar wel voor de lezer, de markt.

Zijn het de schrijvers die klagen over hun klanten – het lezerspubliek – of is er echt iets gaande, iets wat McLuhan en Postman voorzagen. Of is er iets dat verder gaat dan een teruggang van het aantal lezers, maar ook van ons vermogen om onze aandacht vast te houden bij moeilijke zaken. Is het zo dat er zoveel nieuwe media bijgekomen zijn dat we niet weten waar we onze aandacht bij moeten houden en steeds achter een in onze ogen groter konijn aanjagen, tot er een nog vetter mediakonijn voorbijschuift. Aangejaagd door de aandachtstechnieken waarvan de media- en advertentieorganisatie de media mee ‘verrijken’.